پاسخ به:بانک مقالات ترجمه قران
جمعه 24 شهریور 1391 2:26 AM
|
نخستين شرط ترجمه قرآن كريم به زبانهاي مختلف جهان
دكتر ابوالقاسم امامي
متن شريف قرآن كريم، بارها و بارها به زبانهاي مختلف ترجمه گرديده است. ميراث عظيم ترجمههاي نامه آسماني ما كه از ديرباز در همه زبانها بر جاي مانده از شمار بيرون است. ترجمهها پياپي ظهور ميكنند، بارها نقد ميشوند، نقدها را مترجمان ميخوانند، باز ميبينيم و ميشنويم كه هيچ ترجمهاي راضي كننده نيست. نه راضي كننده مترجم است كه رنجي فراوان برده، نه راضي كننده نقاد كه بيهيچ سنجه مورد اتفاق به ارزيابي كار مينشيند و از عيبها و هنرها سخن ميگويد. چنين به نظر ميرسد كه اشكال اساسي را يا اصلاً نديدهايم يا از آن تغافل ميكنيم.قرآن كتاب آسماني يك ميليارد مسلمان است كه زبانهاي گوناگون دارند. پديدهاي است شگفت كه در روند تكامل و اعتلاي فرهنگ بشري اثري انكار ناپذير نهاده است. سخنهاي گوناگوني كه در باب ترجمه قرآن كريم به زبان فارسي در ميان است، در زمينه تك تك زبانهاي جهان نيز كم و بيش وارد است. مسلمان عرب زبان چنين مشكلي ندارد. يك فرد عرب مستقيما با متن خالص قرآن كريم رو به روست و كسي اعم از مترجم و مفسر، در ميان او و قرآن فاصله نيست. عرب زبان هنگامي كه قرآن ميخواند، فقط قرآن ميخواند. يعني قرآن است و متن قرآن؛ قرآن است و زبان قرآن؛ نه چيز ديگر. يعني جاي تفسير در تفسيرها و جاي توضيح در هوامش و حواشي است. در باب مسلمان غير عرب با توجه به نكتهاي كه به آن اشاره رفت، مطلوب اين است كه وي، يعني مسلمان غير عرب نيز در برخورد با قرآن در سطح توده عرب زبان قرار گيرد، و همان بهرهاي را كه عرب زبانان از آن ميبرند، غير عرب از جمله پارسي زبانان نيز از خواندن آن ببرند و همان معاني يا همان پيام را ــ از اين حيث كه قرآن متني است و زباني دارد ــ از آن دريافت كنند، و در صورت احساس نياز به تفصيل، به تفسير يا حواشي مترجمان مراجعه كنند. گواه ما در اين سخن اين مطلب است كه، آن هنگام كه آيات پراكنده قرآن كريم در مصحفي فراهم ميآمد، دغدغه بزرگان اسلام چيزي جز اين نبود كه كلام وحي بيهيچ تغيير در كلمهاي، حرفي يا حركتي، ضبط و قيد شود و با آن كه گونههايي از ابهام در پارهاي مفردات و تركيبات و شأن نزول و ناسخ و منسوخ و جز آن از همان آغاز در ميان بود، باز هيچگونه توضيحي بر متن يا در حواشي قرآن كريم نيفزايند. پس، مطلوب منطقي هر خواننده عادي ترجمه قرآن نيز، به تأييد عقل بايد در همين حد باشد، يعني فهم متن قرآن و شيوه سخنش، چنان كه عرب زبان در مييابد. حساب و جاي تفسير و توضيح جداست. با اين همه، ترجمه قرآن شرايطي دارد. اسبابي است كه بايد در نزد مترجم فراهم بوده باشد. فنون پيرا قرآني كه در فهم قرآن دخيلاند، در نزد زركشي سيصد نوع است كه در نزد سيوطي در اتقان در هشتاد گونه، دمج و تخفيف يافته است. زمخشري به گونهاي ديگر، شرايط تفسير و فهم قرآن و در نتيجه ترجمه آن را در پانزده عنوان خلاصه كرده است. چيزي كه متخصصان مطالعات قرآني به خوبي از كم و كيف آن آگاهاند. ولي دشواري از همين جا آغاز ميشود. تفسيرِ معيار كدام است؟ علوم قرآني، با كدام پژوهش و با كدام دبستان فكري حجت است؟ در ترجمه متن قرآن، توضيحات تفاسير و علوم قرآني تا آن جا كه به طبيعت زبان قرآن مربوط ميشود، بسيار مغتنم است. مقصود از زبان قرآن ـ باز به تأييد عقل ـ همان است كه قوم مخاطب قرآن، در تاريخ و جغرافياي معيني بدان تكلم ميكردهاند كه براي خود داراي ويژگيهاي معناشناختي و زبان شناختي است و به تعبير خود قرآن «به زبان تازي روشن» است. با توجه به آنچه به اجمال گفته شد، پيشنهاد ميشود: 1 ـ منابع مربوط به زمينه علوم قرآني، تفسير، فرهنگنامههاي قرآني، به ويژه مطالعات نوين زبان شناختي كه ما را به طبيعت ساختارهاي زبان عربي رايج در زمان نزول قرآن برساند و همچنين ترجمههاي ملل از قرآن كريم، يا هرگونه مطالعاتي كه در باب قرآن صورت گرفته است، در يك كتابخانه تخصصي گردآوري شود. 2 ـ دانشمندان متخصص در تاريخ و ادب عرب، زبان شناسان و معناشناسان زبان عرب، در سراسر گيتي بيهيچ حساسيتي شناسايي شوند. 3 ـ همه نكتههاي موجود در منابع ياد شده، به ويژه از آن جهت كه به مفردات و تركيبات و خصايص زبان قرآن در تاريخ و جغرافياي ويژهاش مربوط ميشود گردآوري و دستهبندي شود و با استفاده از نعمت رايانه، آسان در دسترس قرار گيرد. 4 ـ همه وجوه و اختلاف برداشتهايي كه در معناي هر مفرد يا هر تركيب قرآني، در اين منابع وجود دارد، مورد بحث و تبادل نظر علمي و روشمند دانشوران متخصص و قرآن شناس قرار گيرد و آن همه وجوه در معاني الفاظ و تعابير قرآني، صرفا از حيث زبان، به وجه واحدي برسد. 5 ـ حاصل اين تلاش مشترك كه از سوي كارشناسان طراز اول جهان قرآن شناسي صورت پذيرفته، به امضاي همه رهبران مذهبي جهان اسلام ـ از طريق كنفراس سران اسلامي ـ برسد، به طوري كه حجيّت آن در هر كشور و حوزه اسلامي آشكار باشد و مورد قبول واقع گردد. 6 ـ سپس اين فرهنگنامه رسمي قرآن كه نهايي و كامل است، به سه زبان فارسي، عربي و انگليسي با دقت و وسواس لازم تهيه شود و به مهر تأييد مجدد ممهور شود. 7 ـ در باب تفسير و توضيح كه در پاورقي ترجمهها خواهد آمد، كاري مشابه آنچه معروض افتاد به طور نسبي صورت گيرد. 8 ـ سرانجام حاصل نهايي اين كوشش مقدس در همه كشورها اعم از اسلامي و غير اسلامي به عنوان فرهنگنامه رسمي زبان قرآن و تنها مرجع مترجمان جهان رسما منتشر شود. در آن هنگام است كه هر مسلمان يا غير مسلمان، در هر حوزه زباني، كه مايل به فهم قرآن، يا ترجمه كردن آن براي همزبانان خود باشد، ميتواند با اطمينان خاطر به معاني مورد اتفاق زبان قرآن دسترسي يابد و در زبان فارسي نيز علاوه بر امكان تهيه يك ترجمه رسمي، ميدان براي اعمال ذوق و هنر در ترجمه قرآن، بيهيچ دغدغهاي باز بماند. اين چنين است كه قرآن، از آن پس، آسان و بيتنش، در سراسر جهان انتشار خواهد يافت و همه، از خودي تا بيگانه، با قرآن به وجه درست آشنا خواهند شد. به نظر نگارنده، اين كار در رأس اهداف فرهنگي انقلاب اسلامي ما و همه رهبران فكري جهان اسلام است، زيرا هر كار اسلامي راستين از قرآن آغاز ميشود. اخبار ترجمه
سيمنار ترجمههاي قرآن مجيد
چندي پيش (22 تا 25 محرم 1419 برابر با 18 تا 20 مه 1998) در عمان پايتخت اردن، از سوي دانشگاه آل البيت، سميناري درباره ترجمه قرآن به زبانهاي خارجي منعقد شد كه گروهي از صاحب نظران و قرآن پژوهان از چهارده كشور در آن شركت داشتند. هيأت رئيسه اين سمينار عبارت بودند از آقايان: دكتر محمدعدنان البخيت، دكتر محمد الارناؤوط، دكتر فاضل بيات، بهجت الحباشنة و دكتر عبداللّه الخطيب. رياست جلسات نيز به عهده آقاي دكتر محمد عدنان بود.
1. ترجمه تركي قرآن كريم
اين ترجمه كه توسط شعبان پريش انجام شده است، مقدمهاي كوتاه به قلم فيضي زولال اوغلو به همراه دارد و توسط چند تن از دانشمندان، ويرايش و بازنگري شده است. ترجمه با قلمي روان نگارش يافته و قواعد تركيبي و ساختار آيات در آن رعايت شده است. در پاورقي، توضيحاتي پيرامون برخي واژهها آورده شده و برخي آيات نيز تفسير گرديدهاند. در پايان، اصطلاحات قرآني در 7 صفحه تنظيم شده و يك فهرست موضوعي همراه با جدولي مشتمل بر ترتيب نزول سورهها بر آن افزوده گرديده است. اين ترجمه توسط انتشارات «الك بهار» در استانبول در قطع جيبي منتشر شده است.
2. تفسير روح الفرقان
اين تفسير، زير نظر محمود اوستا عثمان اوغلو كه از علماي معروف حنفي است، با همكاري چند تن از دانشمندان در سال 1991 آغاز گرديده و تا كنون 6 جلد آن تا سوره مائده منتشر شده است. اين مجموعه تفسيري مشتمل بر مقدمهاي پيرامون مسائلي چون فضايل قرآن، آداب قرائت آن، و نكوهش سطحي نگري به مفاهيم آيات آن است. در تفسير آيات، نخست معاني واژهها آمده و سپس به ترجمه آيه پرداخته شده و آنگاه با استناد به منابع اهلسنت، آيات تفسير گرديده است. نشر اين اثر را انتشارات سراج در استانبول بر عهده دارد.
3. الميزان في تفسير القرآن
اين اثر، ترجمه جلد سوم تفسير الميزان تأليف علاّمه طباطبايي است كه توسط وحدالدين انجه و تني چند از علما به تركي استانبولي برگردانده شده است. ترجمه مزبور همراه با متن قرآن در تابستان 1998 توسط انتشارات كوثر در استانبول به چاپ رسيده است.
4. الجامع لأحكام القرآن
اين اثر، ترجمه تفسير الجامع لأحكام القرآن تأليف ابوعبداللّه محمد بن احمد قرطبي (در گذشته به سال 671ق) است كه توسط م. بشير اريارسوي ترجمه آن آغاز گرديده و تا كنون 6 جلد آن توسط انتشارات بروج در استانبول منتشر شده است.
ترجمه فارسي تفهيم القرآن
تفهيمالقرآن، ترجمهاي است از قرآن كريم همراه با توضيح و تفسير كه توسط امام ابوالأعلي مودودي به زبان اردو نگارش يافته است. وي ساليان دراز به گردآوري اين اثر قرآني اشتغال داشته و بخشهاي وسيعي از آن را در بازداشتهاي مكرري كه از سوي دولت وقت پاكستان نسبت به وي به جرم مبارزه با ملحدان و غربگرايان صورت ميگرفت، به انجام رسانده است. اين تفسير براي نخستين بار در سال 1951 م در لاهور، مكتبه تعمير انسانيت، در شش جلد به چاپ رسيد. در سالهاي اخير مجموعه ياد شده، به زبانهاي انگليسي، تركي و بنگالي ترجمه گرديده و ترجمه فارسي آن نيز توسط مترجماني چند انجام گرفته و به بازار عرضه شده است. مترجمان فارسي اين مجموعه عبارتند از آقايان: كليماللّه متين ـ مترجم جلد اول و دوم و ششم، دكتر آفتاب اصغر ـ مترجم جلد سوم، سيد نياز محمد همداني ـ مترجم جلد چهارم و پنجم. اين مجموعه تفسيري در لاهور پاكستان توسط دارالعروبة للدعوة الاسلامية انتشار يافته است.
قرآن مجيد با ترجمه دكتر ابوالقاسم امامي
اين قرآن كه نخستين بار در سال 1370 ش با خط استاد احمد نيريزي، در قطع رحلي توسط سازمان اوقاف و امورخيريه چاپ شد، مجددا با بازنگري و اصلاحات مترجم، در سال 1377 به چاپ رسيده است. از ويژگيهاي اين ترجمه قالب ساختاري آن است كه مترجم كوشيده است بدون افزودن توضيحات تفسيري در ميان پرانتز يا قلاب، ترجمه هر آيه را در قالبي فشرده و با استفاده از واژههاي سره فارسي كه جلوههايي از هنر در ادب فارسي را به همراه دارد منعكس كند. از ويژگيهاي ديگر آن، دقت در برگردان كلمات و رعايت مطابقت و تركيب نحوي متن است، كه طبعا اين امر در ترجمه كلام خدا بسيار مهم و ضروري مينمايد. مترجم در پايان ترجمهاش گفتاري را تحت عنوان «قرآن و ترجمه» آورده كه در آن از ويژگيهاي اين ترجمه و تواناييهاي زبان فارسي و چگونگي بهرهبرداري از آن سخن به ميان آمده است. چاپ دوم اين قرآن با خط عثمان طه، در قطع رقعي توسط انتشارات اسوه، وابسته به سازمان اوقاف و امور خيريه در تيراژ 10000 جلد انجام گرفته و به بازار عرضه شده است.
قرآن كريم با ترجمه مسعود انصاري
اين ترجمه، جديدترين ترجمهاي است كه از قرآن كريم به زبان فارسي منتشر شده است. مترجم در مؤخرهاي كه در پايان ترجمه خود آورده ويژگيهايي را براي ترجمه خود برشمرده كه موارد زير از جمله آنهاست:
آموزش قرائت قرآن كريم به زبان روسي
امروزه با رويكرد دوباره مردم به مذهب در كشورهاي مستقل مشتركالمنافع (شوروي سابق)، نياز به آموزش صحيح قرآن در ميان مسلمانان اين كشورها به خوبي احساس ميشود. در راستاي تأمين اين نياز تا كنون تلاشهايي صورت گرفته است كه از جمله آنها ميتوان تأليف كتاب آموزش قرائت قرآن كريم به زبان روسي را نام برد. اين كتاب توسط خانم دكتر مرضيه يحيي پور (استاديار دانشگاه تهران) در دوران اقامت ايشان در روسيه، نگاشته شده است. نشر اين اثر را مركز ترجمه قرآن مجيد به زبانهاي خارجي برعهده داشته كه آن را در قطع وزيري و در تيراژ 5000 جلد منتشر ساخته است. |
