قسمت دوم

پيامبر خدا(ص) فرمود: از جمله حقوق مهمان بر صاحبخانه آن است كه صاحبخانه با آرامش و وقار  در موقع ورود و خروج مهمان، چند قدمي با وي برود. و نيز رسول الله(ص)  فرمود: هنگامي كه كسي به خانه برادر مؤمن خود وارد شود، تا زماني كه خارج شود صاحبخانه بر او فرمانرواست. از اميرالمؤمنين(ع) نيز حديث است كه هر كجا صاحبخانه امر كرد بنشيند.

و نيز رسول خدا(ص)  فرمود: مجلسها امانت است و جايز نيست سخن كسي را كه مي‌خواهد پوشيده بماند براي ديگران نقل كنند، مگر با اجازه او يا براي ذكر خير او.

امام كاظم(ع) فرمود: هر گاه سه نفر در خانه‌اي باشند نبايد دو نفر از آنها با هم در گوشي صحبت كنند. پيامبر اكرم(ص)  فرمود: كسي كه سخن برادر مسلمانش را قطع كند مانند است كه صورت او را بخراشد. امام صادق(ع) فرمود: كسي كه راضي شود در پائين مجلس بنشيند تا وقتي كه از جايش بلند شود ملائكه بر او درود مي‌فرستند. شيخ بهائي در مفتاح روايت كرده كه از ائمه(علیهم السلام) وارد شده است كه بهترين نوع نشستن، رو به قبله است.

از آدابِ زيبنده مجلس، كلام بجا و سكوت  بسيار است. و از آنجا كه در صورت رعايت، بركتش بسيار و در صورت ترك، پر آفت است بيشتر به آن مي‌پردازيم.

امام سجّاد(ع)  گويد: هر روز صبح اعضاء مختلف رو به زبان كرده مي‌گويند: مراقب باش، ما بوسيله تو پاداش و كيفر مي‌بينيم. امام صادق(ع)  گويد: زبانت را نگهدار تا سلامت بماني. امام كاظم(ع)  فرمود: زبانت را نگهدار تا عزيز شوي.

در حديث است كه مردي خدمت نبي اكرم(ص)  آمد و تقاضاي نصيحت كرد. حضرت سه بار فرمود: زبانت را نگهدار آيا مردم را چيزي جز زبانشان در آتش اندازد؟

امام صادق(ع)  فرمود: در زبور است كه عاقل لازم است به وضع زبان آشنا باشد، مشغول كار خود بوده و زبانش را نگهدارد. پيامبر(ص) فرمود: اگر در چيزي نحوست و شومي باشد در زبان است. گفتيم كه در حديث است كه: «البلاء موكّل بالمنطق».

علي(ع)  فرمود: هيچ‌چيز براي آنكه مدتي طولاني زنداني شود سزاوارتر از زبان نيست. مروي است كه اصحاب علي(ع)  براي آنكه زبان دركشند، سنگريزه در دهان مي‌گذاشتند.

پيامبر(ص) فرمود: سخن بسيار گفتن در غير ذكر خدا قساوت قلب مي‌آورد پس اين انسان دورترينِ مردم از خدا است. گوئيم همين حديث از حضرت مسيح(ع)  نيز نقل شده است آنحضرت اضافه كرده‌اند: قساوت قلب دارد امّا خودش نمي‌داند.

امام صادق(ع)  فرمود: سخني كه سودمند نيست مگوئيد و سخن مفيد را نيز نگهداريد تا زمان گفتنش برسد. آنحضرت فرمود: از نشانه‌هاي كمال اسلام، ترك كلام بيهوده است.

اميرالمؤمنين(ع)  بر مردي عبور كرد كه سخن لغو مي‌گفت، فرمود: اي مرد تو براي خدا نامه‌اي را براي محافظانت املاء مي‌كني، آنچه بي‌اهميّت است رها كن. همان حضرت(ع)  مي‌فرمايد: خداوند را بندگاني است كه دلهايشان از خوف خدا شكسته، با آنكه فصيح‌اند اما سخن نگويند و با انجام كارهاي نيك در نزديك شدن به خدا بر هم پيشي گيرند.

امام سجاد(ع)  فرمود: واي بر كساني كه گفتارشان بيشتر راجع به غير خداوند است. حضرت رضا(ع) فرمود: سكوت علامت دانايي است. امام باقر(ع)  فرمود: شيعيان ما بي‌زبان‌اند.

وَشّاء گويد حضرت رضا(ع)  فرمود: هر گاه مردي از بني‌اسرائيل مي‌خواست عبادت نمايد، ده سال قبل از آن سكوت اختيار مي‌كرد. گوئيم: شايد مراد آنحضرت بي‌تأثيري عبادتِ پرگو باشد.

پيامبر(ص) فرمود: هيچ بنده‌اي به حقيقت ايمان نرسد تا انيكه زبانش را حفظ كند. امام صادق(ع) فرمود: بنده مؤمن تا زماني كه خاموش است از نيكوكاران نوشته شود چون لب به سخن گشود ممكن است از بدكاران نوشته شود.

پيامبر(ص) فرمود: روزگاري خواهد آمد كه سلامتي، ده جزء دارد. نُه جزء آن در كناره‌گيري از مردم و جزء ديگرش در خاموشي است. پيامبر(ص) فرمود: در دروغگوييِ شخص همين بس كه هر آنچه مي‌شنود نقل كند.

علي(ع)  فرمود: سكوتِ زياد، شُكوه و بزرگي مي‌آورد. علي(ع)  فرمود: اي بسا سخني كه نعمتي را از تو باز گيرد.

پيامبر(ص) به ابوذر فرمود: كسي كه در ميان جمعي غافل و بي‌خبر ياد خدا مي‌كند، همانند كسي است كه در ميان گروهي كه از جنگ مي‌گريزند به نبرد ادامه مي‌دهد. سخنِ خير بهتر از خاموشي است.

از امام سجّاد(ع)  پرسيدند سكوت بهتر است يا كلام؟ حضرت فرمود: هر دو آفت‌هايي دارند، اگر از آن‌ها اِحراز شود كلام بهتر است. پيامبران را براي كلام مبعوث كردند؛ دوستي خدا، استحقاق بهشت و دوري از آتشِ پروردگار، با سكوت ممكن نيست.

ابراهيم بن عباس گويد: هرگز نديدم كه حضرت رضا(ع)  سخن كسي را قطع كند و يا كسي را با سخن آزار دهد، در حضور همنشينان هرگز پاي خود را دراز نمي‌كرد و به چيزي تكيه نمي‌داد، هيچ‌گاه نديدم كه تنش را بخاراند و بلند بخندد بلكه خنده‌اش تبسّم بود.

نسبت به مصافحه كردن (دست دادن )  مؤمنان با يكديگر روايات بسياري وارد شده است. امام باقر(ع)  فرمود: چون دو مؤمن به هم برسند و دست بدهند خداوند به آنها توجّه كرده و گناهانشان مانند برگ درخت بريزد. در حديث ديگري است كه خداوند به آنها رو كند. امام صادق(ع)  فرمود: مصافحه كنيد زيرا مصاحفه، كينه را از بين مي‌برد.

امام باقر(ع)  فرمود: چون به يكديگر برخورد مي‌كنيد با سلام و مصافحه باشد و چون از هم جدا مي‌شويد با طلب آمرزش باشد. مروي است كه مصافحه هزار حسنه دارد و نيز مروي است كه اجر جهادگران را دارد.

ابو حمزه گويد امام باقر(ع) چون با من دست مي‌داد دستم را به گرمي مي‌فشرد و نيز آنحضرت فرمود: براي مؤمن سزاوار است كه چون يكي از ايشان از رفيقش به فاصله درختي نهان و غائب شد و سپس به هم رسيدند مصافحه كنند و نيز از اسحق بن عمار از حضرت صادق(ع)  است كه: نود و نه رحمت براي كسي است كه رفيقش را بيشتر دوست دارد و آن يكي، سهم ديگري. و نيز معـانقه يعني در آغوش گرفتن يكديگر مستحب است و حديث است كه رحمت خداوند ايشان را فرا گيرد.

و نيز بوسيدنِ گونه مؤمن مستحب است. اما نسبت به بوسيدن دست، امام صادق(ع) فرمود: اين كار جز نسبت به پيامبر (ص) يا وصي او شايسته نيست. در حديث ديگري از آن حضرت است كه: پيامبر و كسي كه در جاي اوست.

ابو حمزه گويد امام باقر(ع)  فرمود: هر گاه مسلماني براي ديدار يا حاجتي نزد مسلماني برود و او در خانه باشد و اجازه ورود بخواهد و او اجازه ندهد و از خانه نيز بيرون نيايد، پيوسته به لعنت خدا گرفتار باشد تا همديگر را ملاقات كند.

(حجه الاسلام دکتر مصطفی نیک اقبال)