سلامتی کودکان و نوجوانان (جامع)

سلامتی کودکان و نوجوانان (جامع) 
adhd چيست؟ (نقص توجه پر تحرکي) 

تعريف

adhd اختلالي است که در آن پر تحرکي ، بي توجهي و رفتارهاي ناگهاني بيشترو شديد تر از کودکان ديگر وجود دارد. 3 تا 5 در صد کودکان به اين اختلال مبتلا هستند و در پسرها شايع تر است . ممکن است در بعضي بيشتر ديده شود . علائم اين بيماري قبل از 7 سالگي شروع مي شود ولي اغلب د ردوران مدرسه مشکلات جدي ايجاد مي گردد .


علت

اين بيماري سالهاست که شناخته شده و عوامل متعددي در ايجاد آن نقش دارند. به نظر مي رسد علت آن بيشتر به نقص در تکامل سيستم اعصاب باشد . کودکان مبتلا احتمالا در قسمت هايي از مغز که مسئول توجه ، تمرکز وتنظيم فعاليت هاي حرکتي مي باشد دچار نقص جزئي هستند . توارث و ژنتيک در اين اختلال نقش دارد . همچنين در بعضي موارد در جريان حاملگي يا زايمان يا پس از آن صدمات جزئي به ساختمان مغز وارد مي شود که مي تواند باعث اين مشکل گردد.


علائم

مشکل اصلي کودکان adhd عدم توانايي آنها در حفظ و تنظيم رفتارشان است ، در نتيجه اغلب نمي توانند رفتار مناسبي که لحظه به لحظه با شرايط محيط هماهنگ باشد نشان دهند. خوابيدن و غذا خوردن آنها منظم نيست به نظر مي رسد در همه چيز دخالت مي کنند و مراقبت دائمي نياز دارند . از نظر هيجاني ثبات ندارند، ناگهاني مي خندند يا گريه مي کنند و رفتارشان غير قابل پيش بيني يا ارزيابي است . سريع زا کوره در مي روند و نمي توانند پيامد هاي رفتارشان را پيش بيني يا ارزيابي نمايند. در فعاليت هاي خطر ناک شرکت ميکنند و احتمال صدمه ديدن آنها زياد است . قبل از فکر کردن عمل مي کنند، قبل از پايان سوال جواب مي دهند ، اشيا را پرتاب مي کنند و ناخواسته به ديگران صدمه مي زنند، پر فعاليت و پر تحرک هستند ، هر لحظه در حال رفتن هستند ، انگار موتوري درون بدن آنهاست که آنها را به حرکت دائمي مجبور مي کند ، نمي توانند آرام بنشينند و بي قرار هستند.

اختلال تمرکز در اين کودکان در کارهايي که فعاليت دائم و جدي مغزي را لازم دارد مشهودتر است . آنها ممکن است در تماشاي تلويزيون ، بازي با کامپيوتر و فعاليت هاي لذت بخش با کودکان ديگر تفاوتي نداشته باشند ولي در کارهايي که فعاليت مداوم مغزي و تمرکز لازم دارد( انجام تکليف درسي ) تفاوت آنها با کودکان ديگر نمايان مي شود . به نظر مي رسد مغز آنها اطلاعات محيطي را بيش از حد لازم مي گيرد ، يعني در انتخاب توجه به اطلاعات ضروري و بي توجهي و حذف اطلاعات غير ضروري ضعف دارد . رعايت قوانين منزل و مدرسه براي آنان مشکل است و براي پيروي از قوانين توجه بيشتري لازم دارند . در انجام تکليف مدرسه ، تمرکز روي درس ، رعايت قوانين مدرسه و داشتن روابط اجتماعي مناسب با همکلاسي ها مشکل دارند . براي رسيدن به اهداف دراز مدت برنامه ريزي نمي کنند.


عوارض

رفتارکودکان adhd روي عملکرد آنها در خانواده ، اجتماع مردم و مدرسه تاثير سو مي گذارد و باعث واکنش هاي منفي اطرافيان ، خانواده کادر مدرسه و همسالان مي شود . اين رفتارها مشکلات جدي در مدرسه و اجتماع ايجاد مي کند و باعث کاهش اعتماد به نفس و احساس بي کفايتي در اين کودکان مي گردد . ممکن است آنها از مدرسه و اجتماع متنفر گردند. کودکان طبيعي به خاطر رفتارهاي مناسب و موفقيت هاي تحصيلي و اجتماعي زمينه زيادي براي تشويق شدن دارند و همين تشويق ها موجب پرورش اعتماد به نفس وعزت نفس در آنها مي شود ولي کودکان دچار adhd کمتر به اين موفقيت ها دسترسي پيدا مي کنند . کودکان adhd ممکن است به صورت 

ثانويه دچار اختلالات ارتباطي ، مشکلات تحصيلي ، اضطراب افسردگي و بزهکاري شوند.

سير
سير adhd متنوع است .بهبودي درصورت وقوع معمولا بين 12 تا 20 سالگي رخ مي دهد و بهبودي قبل از 12 سالگي نادر است . گاهي علائم در بلوغ بهبود يافته و گاهي نيز تا بزرگسالي ادامه مي يابد.با افزايش سن پر تحرکي کمتر شده ولي اختلال تمرکز و رفتارهاي ناگهاني مي تواند باقي بماند . در 15 تا 20 در صد موارد علائم همراه با افزايش سن ادامه مي يابد . بدون درمان تنها يک سوم تا نصف کودکان دچار adhd مي توانند با علائم خود در زندگي سازگار و منطبق باشند و بقيه مستعد بروز مشکلات ثانويه خواهند بود.

درمان

درمان هايي که براي کودکان adhd به کار مي رود مي توانند به چهار گروه تقسيم گردد :
- آموزش والدين
- آموزش آموزگاران
- استفاده از کلاسهاي مخصوص
- درمان دارويي ودرمانهاي روان شناختي


آموزش والدين و معلمين بخش مهمي از درمان را تشکيل مي دهد و شامل دو بخش است.

- آموزش براي شناخت بيماري
- آموزش براي بکارگيري روشهاي درماني

والدين بايد اين بيماري را به عنوان يک نقص خفيف در مراحل اوليه رشد مغز دانسته و به کودک خود به ديد کودکي تنبل ، نافرمان ، شرور وفضول که اگر بخواهد مي تواند رفتاري طبيعي داشته باشد نگاه نکنند، بلکه او را کودکي بدانند که تلاش مي کند با نا تواني خود که خارج از کنترلش است ، کنار بيايد.

والدين بايد راههاي ديگري براي تشويق ، تقويت اعتماد به نفس و ايجاد احساس موفقيت در کودکشان بيابند . فعاليت هاي ورزشي ، هنري ، فني ، اجتماعي مي تواند فرصت هايي براي نمايان کردن توانايي هاي اين کودکان ايجاد نمايد. اين فعاليت ها بالطبع تشويق بيشتري به دنبال داشته و مي تواند آثار منفي حاصل از تجربه هاي بد قبلي (شکست ها ، طرد شدگي ، تنبيه ها و .... ) را بکاهد و جايگزين آن گردد . البته والدين نبايد تصور کنند که کودکانشان به دليل اين ناراحتي مسئول اعمال نامطلوب و خلاف خود نيستند ، بلکه کودک مي بايد اينگونه رفتارها را جبران کند.

براي اينکه کودکان adhd قوانين را بياموزند و از آن پيروي نمايند لازم است قوانين را براي آنها واضحتر، در فواصل کمتر و دفعات بيشتر بيان کنيم و سيستم تشويق و تنبيه قوي تري را با آن همراه نماييم .

برخورد مناسب با کودکان دچار adhd به زمان ، پشتکار، کوشش ، مداومت و همکاري و هماهنگي زيادي نياز دارد و به همين دليل مربيان و والدين بايد همواره روحيه اي با نشاط ، شاداب ، طنزپردازو شوخ طبع را در خود حفظ نمايند. 


تهيه شده توسط:

" انجمن روانپزشکي کودک ونوجوان ايران "