سلامتی کودکان و نوجوانان (جامع)

آيا کودک شما مبتلا به ديابت است؟ ( قسمت اول ) 

بيماري ديابت در اثر ناتواني بدن در توليد انسولين ، يا کاهش يا عدم اثر انسولين درسوخت و ساز مواد قندي پديد مي آيد. امروزه، ديابت يکي از مهم ترين مشکلات بهداشتي – درماني و اجتماعي – اقتصادي جهان محسوب مي شود، به گونه اي که بيش از 150 ميليون نفر در دنيا مبتلا به اين بيماري اند. در کشور ما نيز بالغ بر دو ميليون نفر به اين بيماري دچارند. از آن جا که خود بيمار و خانواده هاي آنها عمده ترين نقش را در درمان ديابت به عهده دارند، کسب اطلاعات لازم درباره ديابت به شيوه هاي گوناگون آموزشي از اهميت ويژه اي برخوردار است. مبتلايان به ديابت بايد ياد بگيرند که چگونه قندخون خود را کنترل کنند تا از عوارض حاد و مزمن بيماري پيشگيري نمايند يا در صورت پديد آمدن اين عوارض ، به موقع به مراکز بهداشتي – درماني مراجعه کنند. در ادامه براي آشنايي بيماران، خانواده ها و کارکنان مراکز بهداشتي – درماني با جنبه هاي گوناگون بيماري ديابت نکاتي را متذکر مي شويم.


ديابت چيست و انواع آن کدام است؟
ديابت يا بيماري قند به علت ناتواني بدن در توليد يا مصرف انسولين پديد مي آيد.انسولين ماده اي است که در بدن توسط لوزالمعده توليد مي شود و باعث مي گردد قند ، يا به عبارتي مهم ترين منبع انرژي بدن مورد استفاده قرار گيرد.


در مورد تزريق انسولين چه نکاتي را بايد مد نظر داشت ؟
1- بيشتر کودکان به دو تا سه بار تزريق روزانه انسولين نياز دارند که در زمان هاي معين در هر روز انجام مي شود.

2- بيشتر کودکان به بيش از يک نوع انسولين نياز دارند.

3- اين را که چه نوع انسولين و چندبار تزريق در روز مورد نياز است، پزشک شما تعيين مي کند، زيرا احتياج افراد مختلف، يکسان نيست.

4- تزريق انسولين ممکن است سبب تجمع نامناسب بافت چربي يا تحليل رفتن بافت چربي در منطقه تزريق شود. براي جلوگيري از اين پيامد ، بهتر است هر دو بار جاي تزريق را عوض کنيد.

5- با محبت و ملايمت براي کودک توضيح دهيد که اگر چه تزريق انسولين دردناک است، براي سلامت او ضروري مي باشد.

6- بايد سعي کنيد که تزريقات با حداقل مقاومت کودک انجام شود؛ از اين رو مقدار انسولين لازم را دور از ديد کودک در سرنگ بکشيد و سپس با حداقل سر و صدا و بدون ترساندن او، آن را تزريق نماييد. از وعده و وعيد دادن يا ترساندن کودک براي تزريق انسولين اجتناب کنيد.

7- وقتي کودکتان بزرگ تر شد بايد خود مسئوليت تزريق انسولين را به عهده بگيرد. در اين مورد آموزش لازم را به او بدهيد.


تغذيه کودک ديابتي چگونه بايد باشد؟


1- بايد بدانيد که رژيم غذايي مناسب و منظم در کنار تزريق انسولين براي کنترل بيماري کودک ديابتي اهميت زيادي دارد تا مانع افت قندخون ( هيپوگليسمي ) شود.

2- کودک ديابتي در طول روز بايد علاوه بر وعده هاي غذايي اصلي، حداقل سه نوبت نيز از مواد غذايي مناسب به عنوان وعده هاي فرعي ( در مجموع حداقل 6 وعده غذا در روز) استفاده کند. در وعده هاي غذايي فرعي بايد حتماً مواد نشاسته اي گنجانده شود.

3- تغذيه قبل از خواب کودک مهم است زيرا از افت قند در طول شب جلوگيري مي کند.

4- رژيم غذايي مناسب شامل مواد نشاسته اي مثل نان ، سيب زميني، برنج، حبوبات، لبنيات، تخم مرغ و گوشت است. چربي غذا بايد کم و بيش از نوع نباتي باشد و از غذاهاي پر فيبر استفاده گردد.

5- مقدار غذاي مناسب براي کودک بايد براساس ميزان مصرف انسولين تنظيم شود. در اين کار متخصص تغذيه به شما کمک مي کند.

6- قبل از فعاليت شديد مانند ورزش، کودک نياز به مواد قندي دارد و در اين مواقع حتي مي توان از قندهاي ساده مثل شکلات، آب نبات و ... در صورت نياز استفاده کرد. البته بهتر است فعاليت ورزشي مداوم، بيش از يک ساعت طول نکشد. کودک هر ساعت بايد تغذيه شود.

7- اگر براي کودک جشن تولد گرفتيد، مي توانيد از شيرين کننده هاي مصنوعي براي کيک و شربت و ... استفاده کنيد. سالي يک بار خوردن کيک تولد ، در تنظيم قندخون مشکل زيادي ايجاد نمي کند ولي با نظر پزشک، مي توانيد چند واحد انسولين کريستال ، قبل از خوردن مقادير زياد کيک و شيريني توسط کودک، به او تزريق نماييد.

8- رژيم غذايي کودک بايد آزاد باشد ولي اين به آن معني نيست که هر چقدر دلش خواست مواد قندي مصرف کند. بهتر است مواد قندي ساده ( به جز ميوه هايي که حاوي املاح و ويتامين اند) از برنامه غذايي کودک حذف شوند و ميوه هاي خيلي شيرين مانند انگور ، خربزه و انجير نيز به ندرت استفاده گردند.


چه مشکلاتي در تنظيم قندخون کودک ممکن است پديد آيد؟
1- افت قندخون ( هيپوگليسمي)

2- بالا رفتن قندخون ( هيپرگليسمي)

3- کتواسيدوز


افت قند خون ( هيپوگليسمي)
يکي از موارد فوريتي ( اورژانس) که يک کودک ديابتي ممکن است با آن مواجه شود، افت قندخون است که احساس ضعف و گرسنگي يا بيهوشي و اغما ممکن است نشانه آن باشد.


چه مواقعي اين وضعيت پيش مي آيد:
وقتي که کودک يک وعده غذا را فراموش کند.

اگر هوا خيلي گرم يا خيلي سرد باشد.

اگر ورزش شديد بدون تغذيه مناسب انجام شود.

اگر انسولين بيش از نياز مصرف شود.


علامت هاي افت قندخون کدام است؟


در موارد خفيف تا متوسطِ پايين افتادن قندخون، علامت هاي زير بروز مي کنند:

1- لرزش دست ، و احساس لرزش در عضلات

2- پوست رنگ پريده

3- عرق سرد

4- ضربان تند قلب

5- گرسنگي

6- بي قراري و گريه

7- سياهي رفتن چشم ها

8- خستگي و خواب آلودگي

9- سردرد

10- عدم تمرکز


در اين مرحله چه بايد کرد؟
بايد به سرعت يک غذاي شيرين مثل آب ميوه، نوشابه ، نصف ليوان آب و 5 - 4 حبه قند به کودک بدهيد. بهتر است از شيريني هاي جامد استفاده نکنيد تا در صورت ايجاد تشنج، غذا به مجاري تنفسي کودک وارد نشود.

اگر پس از 10 تا 15 دقيقه ، کودک احساس بهبود نکرد، اين کار را تکرار کنيد.

به دنبال بهتر شدن حال کودک، بايد يک ماده غذايي که قند آن جذب طولاني تري دارد به وي بدهيد تا دوباره افت قند تکرار نشود. نمونه چنين غذاهايي ساندويچ پنير يا شير يا چند عدد بيسکويت است.


در موارد افت شديد قندخون علامت هاي زير ديده مي شود:
1- کاهش هوشياري ( بيهوشي )

2- تشنج

در موارد افت شديد قندخون چه بايد کرد؟

- به کودک بي هوش نبايد از راه دهان ، غذا يا نوشيدني بدهيد چون وارد ريه شده، او را خفه مي کند.

- کودک را به يک پهلو بخوابانيد و چانه اش را به سمت پايين بکشيد.

- به مرکز فوريت هاي پزشکي خبر دهيد.

- اگر آمپول گلوکاگون ( هورموني است که در بدن توليد مي شود و قندخون را بالا مي برد ؛ برعکس انسولين ) در دسترس داريد، مقداري از آمپول را طبق دستور پزشک به صورت زير جلدي يا عضلاني به کودک تزريق کنيد.

در مواردي که گلوکاگون در دسترس نيست، مي توان از محلول گلولز استفاده کرد