پاسخ به:صنایع دستی ایران
سه شنبه 31 مرداد 1391 4:41 PM

دوره صفوی دوره شکوفایی این هنر است، نمونههای باز مانده از دوران افشار، زند و قاجار در موزهها نیز حکایت از رواج و تنوع این دوخت در دوران مزبور دارد. مواد اولیه ده یک دوزی را شامل انواع پارچههای اطلس، تافته، مخمل، ماهوت، چلوار، کرباس و ترمه و انواع نخهای رنگی، طلایی و نقرهای دانستند. این در حالی است که در تولید این محصولات از سوزن، قیچی و نقشه به عنوان ابزار اصلی استفاده میکنند. همان طور که در بالا اشاره شد ده یک دوزی یا برجسته دوزی روی پارچههای مذکور انجام میگیرد ده یک دوزی ممکن است به صورت ساده یا برجسته انجام شود.
برای برجسته کردن ابتدا طراحی و نقش پردازی کرده و سپس نخهای پنبهای یا ابریشم خام یا حتی پنبه را به اندازه دلخواه روی طرح قرار داده و به وسیله بستهایی آن را روی زمینه محکم کنند.
سپس ده یک دوزی را به دو روش خاص انجام میدهند یا روی برجستگیها را با استفاده از نخ گلابتون با گذراندن ده بار نخ و سوزن از یک نقطه ده یک دوزی میکنند که لازمه این کار حتماً استفاده از پارچه بافت محکم میباشد و یا نخ گلابتون را ده لا ده لا کرده و روی برجستگی قرار داده و با بستهای نزدیک به هم با نخ گلابتون یا نخ هم رنگ گلابتون به زمینه میدوزند. دوزنده در این روش میتواند با طراز قرار دادن نخهای ده لا و بستهای خیلی نزدیک به هم حالت خاص به ده یک دوزی بدهد که از دور حالت چشم نوازی را بوجود میآورد.
برای ده یک دوزی ساده پس از طراحی و نقش پردازی روی زمینه ابتدا دور تا دور طرح را بخیههایی در امتداد یکدیگر میزنند و بعد با نخ گلابتون از محل هر بخیه ده بار نخ را رفت و برگشت میدهند و یا با قرار دادن نخ ده لا شده گلابتون آن را حالت داده و با بستهای نزدیک به هم روی زمینه میدوزند و به همین شیوه کار را ادامه میدهند. مراکز تولید ده یک دوزی را شوش، شوشتر، بندرلنگه، میناب، بندرعباس، اصفهان، کاشان، یزد، تهران، قزوین، ارومیه و کرمان نام بردهاند.
از این دوخت برای تزئین حواشی انواع لباسها، سفره قندها، پرده خانه خدا، بقچه، سوزنی، تزئینات روی جعبه جواهرات، تابلوهای تزئینی، جلد قران، لبه پرده، دیوارکوب، کیسه پول، قاب آئینه و جای مهر استفاده میشود. اما از نقوش به کار رفته در این تولیدات بیشتر از همه به بازوبندی، بندرومی، قاب قابی، افشان، گلدانی، محرابی، انواع اسلیمی، بته جقه، گل و مرغ، ترنج نیم ترنج، جناغی، اشکال هندسی، انسانی، حیوانی و کتیبههای خطی اشاره میشود.