اخبار قرآنی 19 مرداد

گروه حوزه‌های علميه: گناه، ظلم، كمك كردن به ظالم، نافرمانی از پدر و مادر، قطع رحم، عمل زنا، شراب‎خواری، ترك امر به معروف و نهی از منكر و... كه اين‎ها موجب می‏شود داعی دعايش مستجاب نشود. اما در باب يهودی و نصرانی، آن چيزی كه مانع است تا دعايش درباره‏ خودش مستجاب نشود، كفر او است.

به گزارش خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا)، آيت‌الله العظمی مجتبی تهرانی در ادامه درس اخلاق و معارف اسلامی خود در ماه رمضان جاری با موضوع «دعا» بيان كرد: ماه مبارك رمضان ماه تلاوت قرآن و ماه دعا است. دعای به خير، برای خود و ديگران، چه مادی و دنيوی باشد و چه اخروی و معنوی. در آثار اسلامی به تلاوت قرآن و دعا در ماه مبارك رمضان زياد ترغيبت و سفارش شده و اينكه انسان حاجات خود را در اين ماه مبارك از پروردگار خود طلب كند.

وی ادامه داد: در اينجا بحث مفصلی داشتيم، مشرك و كافر را به دو دسته تقسيم كرديم و عرض شد كه برای اين دو دعا كردن مجاز نيست، به خصوص نسبت به معاند. اما راجع به غير معاند كه از نظر فرهنگی و فكری مستضعف است، جز دعا نسبت به مغفرت آن‎ها، هر دعايی بكنند چه دنيوی و چه اخروی، اشكالی ندارد، به خصوص نسبت به هدايت آن‎ها.

آيت‌الله تهرانی عنوان كرد: دعا كردن مسلمان برای كافر و مشرك تفسيری بود كه گفتيم، ولی جلسه‏ گذشته اين بحث را مطرح كردم كه دعا كردن كافر برای مسلمان، هيچ قيدی ندارد و جايز است و چه بسا مستجاب می‏شود. كافری در حق مسلمانی دعا كند. در آخر جلسه‏ گذشته روايتی خواندم و بعد عرض كردم كه اين بحث، بحث دامنه‌داری است و مدار وسيعی دارد. در اينجا دو روايت می‏خوانم، چون اين‎ها در مباحث دعا مطرح است و جمع كردنشان تا حدودی، برای كسی كه اهل آن نباشد مشكل است.

اين استاد اخلاق بيان كرد: روايتی را بيان كرديم كه اگر كافری نصرانی يا يهودی، برای مسلمان دعا كند پذيرفته می‏شود ولی اگر برای خودش دعا كند پذيرفته نمی‏شود. حضرت فرمود: «قَالَ: لَا تُحَقِّرُوا دَعْوَةَ أَحَدٍ»؛ دعای هيچ‎كس را كوچك نشماريد، «فَإِنَّهُ‏ یُسْتَجَابُ‏ لِلْیَهُودِیِ‏ وَ النَّصْرَانِیِ‏ فِيكُمْ‏ وَ لَا یُسْتَجَابُ لَهُمْ فِی أَنْفُسِهِمْ»؛ يعنی دعای آن‎ها در حق شما مستجاب می‏شود اما دعای آن‎ها در حق خودشان مستجاب نمی‏شود. اين را آخر جلسه مطرح كردم اما در اينجا دو روايت ديگر می‏خوانم و بعد مطلبی را عنوان می‏كنم.

اين مرجع تقليد ادامه داد: روايت اوّل: روايتی است از پيغمبراكرم كه: «قالَ رَسوُلُ‏الله(ص): إِغتَنِموُا دُعاءَ ضَعفَۀِ أُمَّتی فَإِنَّهُ یُستَجاب لَهُم فيكُم وَلا یُستَجاب لَهُم فی أَنفُسِهِم»؛ دعای ضعيفانِ امت مرا غنيمت بشماريد، زيرا دعای آن‎ها در حق شما مستجاب می‏شود، اما دعای ايشان در حق خودشان مستجاب نمی‏شود. همان تعبيری كه برای يهودی و نصرانی بود، در مورد ضعفای مسلمان هم مطرح است. روايت دوم از امام صادق(ع) است كه: «قال لَا تَسْتَخِفُّوا بِدُعَاءِ الْمَسَاكِينِ‏»؛ دعای مستمندان را دست كم نگيريد «لِلْمَرْضَى مِنْكُمْ»؛ برای بيمارانتان، «فَإِنَّهُ یُسْتَجَابُ لَهُمْ فِيكُمْ»؛ زيرا دعای آن‎ها درباره‏ی شما مستجاب می‏شود «وَ لَا یُسْتَجَابُ لَهُمْ فِی أَنْفُسِهِمْ»؛ولی دربار‏ه‏ خودشان مستجاب نمی‏شود. مساكين برای مرضا دعا كنند مستجاب می‏شود، ولی برای خودشان مستجاب نمی‏شود.

آيت‌الله تهرانی تصريح كرد: در اينجا بايد مطلبی را عرض كنم، البته اين‎ها جزو مباحث گذشته است. در باب دعا موانعی داريم كه موجب می‏شود دعا مستجاب نشود. در گذشته موانع را گفته‏ام؛ مثل گناه، ظلم، كمك كردن به ظالم، نافرمانی از پدر و مادر، قطع رحم، (نعوذبالله!) عمل زنا، شراب‎خواری، ترك امر به معروف و نهی از منكر و... كه اين‎ها موجب می‏شود داعی دعايش مستجاب نشود. اما در باب يهودی و نصرانی، آن چيزی كه مانع است تا دعايش درباره‏ی خودش مستجاب نشود، كفر او است. اين كفر موجب می شود دعايش درباره‏ی خودش مستجاب نشود. در باب عبادات، عبادات كافر پذيرفته نيست.

وی ادامه داد: با اينكه كفار از نظر تكاليفی كه ما می‏گوييم مأمور هستند،‏ يعنی اين‎ها مكلف به اصول دين يعنی توحيد، نبوت و معاد و به پذيرش آن‎ها و همان‏طور هم مكلف به فروع هستند. اين جزو مسلمات معارف اسلامی ما است و بين كافر و مسلمان فرق نمی‏كند بلكه هر دو به اصول و فروع مكلف هستند.

اين مرجع تقليد عنوان كرد: فروع چيست؟ روزه، نماز و... حالا كافری می‏گويد اگر شما گفته‎ايد مأمور به اصول و مأمور به فروع هستيم، پس ما اصول را كنار می‏گذاريم و سراغ فروع می‏آييم. اما می‏گوييم روزه‏ و نمازت باطل است. می‎گويد: چرا باطل است؟ مگر نگفتيد كه مكلف به فروع هستيم. ما می‎گوييم: يك شرط اساسی دارد و آن اينكه برای مقبوليت عبادت ايمان مطرح است لذا آن عبادت قبول نيست يعنی كفر مانعيت دارد. ايمان را می‏گوييم «شرطيت» و كفر را می‏گوييم «مانعيت». اين‎ها اصطلاح‏های علمی است.

اين استاد اخلاق ابراز كرد: در دعا هم همين است. اگر كافر در حق خودش دعا كند، در آنجا مقبوليت دعا مشروط به ايمان او است. كفر مانع است از اينكه دعای او به استجابت برسد، اما اگر راجع به مسلمان دعا كند، اين را خدا قبول می‏كند و كفر او مانع نمی‏شود از اينكه خدا از آن مسلمان كم بگذارد. گفته‎اند: گنه كرد در بلخ آهنگری، اما معنا ندارد كه به شوشتر زدند گردن مسگری. اين تقريباً توضيحی برای جلسه‏ی گذشته بود.

آيت‌الله تهرانی اظهار كرد: در اينجا مسئله‏ی مستضعف و مساكين و اينكه دعای آن‎ها را دست كم نگيريد مطرح می‎شود. دو روايت گويای اين مطلب است كه نبايد مسائل معنوی را با مسائل مادی از نظر ارزشی خلط كنيد. يعنی چه؟ يعنی تصور نكنيد كه خدا به داعی از نظر وضع دنيوی او نگاه می‏كند. اگر كسی وضع درستی ندارد و در اصطلاح به نان شب خود محتاج است، چگونه به او بگويم كه برای من دعا كن؟ اگر دعايش به جايی می‎رسيد برای خودش دعا می‎كرد؛ كل اگر طبيب بودی، سر خود دوا نمودی.

وی ادامه داد: مساكين كسانی هستند كه در سطح پائينی زندگی می‎كنند و زمين‏گير هم هستند و فرق آن با فقير اين است ،«إِذا اجْتَمَعَا افْتَرَقَا» كه در ادبيات می‏گوييم. ديد انسانی كه در بستر ماديت است اين‎طور است كه خيال می‏كند در تشكلات معنوی هم از نظر ارزشی همين ديد وجود دارد و حال اينكه اشتباه می‏كند. البته اين مستضعف كه مطرح می‎كند استضعاف فكری و فرهنگی ندارد بلكه اينجا استضعاف مادی را بيان می‎كند. اصلاً و ابداً دست كم نگيريد، دعای او برای مريض‏های شما شفا است. همين كسی كه از نظر ماديت دست‎تنگی دارد، از او بخواه كه برای مريضت دعا كند. اين به اجابت می‏رسد. اين فكر را نكنی كه: كل اگر طبيب بودی، سر خود دوا نمودی؛ او اگر می‏توانست، پس دعا می‏كرد تا لقمه‎ای نان به دست بياورد. جواب: نه! ميزان و معيار دارد.

اين استاد اخلاق تاكيد كرد: راجع به يهودی و نصرانی گفته‎ام و زمينه برای من باز شد تا توضيح دهم و آن اينكه ما در باب دعا داريم، چه بسا دعايی كه او راجع به خودش نسبت به امور مادی می‏كند مصلحت نباشد تا خدا به او بدهد. اين يكی از اصول در دعاها است: «وَ عَسى‏ أَنْ‏ تَكْرَهُوا شَیْئاً وَ هُوَ خَیْرٌ لَكُمْ وَ عَسى‏ أَنْ تُحِبُّوا شَیْئاً وَ هُوَ شَرٌّ لَكُمْ». من كه در جايگاه خداوند ننشسته‎ام تا ببينم چه خبر است. آن كسی كه حكيم است و با حكمت بالغه‏اش دستگاه وجود را اداره می‏كند، می‏داند كه به صلاح هست يا نيست. دو روايت می‎خوانم.

وی ادامه داد: علی(ع): قال: «رُبَّ‏ أَمْرٍ حَرَصَ‏ الْإِنْسَانُ‏ عَلَیْهِ فَلَمَّا أَدْرَكَهُ وَدَّ أَنْ لَمْ یَكُنْ أَدْرَكَهُ»؛ بسا چيزی كه انسان خواهان آن است ولی وقتی به آن می‏رسد آرزو می‏كند و می‏گويد ای كاش به آن نمی‏رسيدم. مثال فراوان در جامعه‏مان داريم. در آخرين تشرفی كه به مشهد مقدّس داشتيم كه در ماه رجب بود، يكی از همراهان به حرم رفته بود. وقتی صحبت می‏كرديم، گفت: خانمی را ديدم كه به امام هشتم رو كرده و می‏‏گويد: يا امام هشتم! اشتباه كردم كه از شما پول خواستم، بچه خواستم، ماشين خواستم و... و شروع كرد به گفتن همه اين‎ها. گفت: همه را اشتباه كردم و الآن هم آمده‌ام تا فقط از شما سلامتی و عافيت بخواهم. می‏گفت: بعد از سال‎ها، مرتباً آمدم پول خواستم، بچه خواستم، خانه خواستم و امثال اين‎ها اما حالا می‏فهمم كه اشتباه كردم. غرضم اين بود كه روايت فهميده شود.

اين مرجع تقليد تصريح كرد: علی(ع): «رُبَّ‏ أَمْرٍ حَرَصَ‏ الْإِنْسَانُ‏ عَلَیْهِ فَلَمَّا أَدْرَكَهُ وَدَّ أَنْ لَمْ یَكُنْ أَدْرَكَهُ»؛ اين را امام ششم(ع) در يك قالب ديگر می‏ريزد، به اين تعبير: «كَمْ‏ مِنْ‏ نِعْمَةٍ لِلَّهِ‏ عَلَى عَبْدِهِ فِی غَیْرِ أَمَلِهِ وَ كَمْ مِنْ سَاعٍ مِنْ حَتْفِهِ وَ هُوَ مُبْطِئٌ عَنْ حَظِّهِ»؛ چه بسيار نعمت‏هايی كه خداوند به بنده‏اش عنايت می‏كند اما در غير آرزوی او. يعنی او اصلاً آرزو نكرده بود و به او می‏دهد، «وَ كَمْ مِنْ مُؤَمِّلٍ أَمَلًا الْخِیَارُ فِی غَیْرِهِ»؛ و چه بسيار كسانی كه آرزومندِ آرزويی هستند و خير و مصلحت در غير او است. در روايت ديگری است از علی(ع) كه می‏گويد: خدا از فوق عرش خود فرياد می‎زند: «یَا عِبَادِی أَطِيعُونِی فِيمَا أَمَرْتُكُمْ بِهِ»؛ مرا اطاعت كنيد به آن چيزی كه به شما امر كردم، «وَ لَا تُعَلِّمُونِی‏ بِمَا یُصْلِحُكُمْ‏»؛ و نمی‎خواهد به من ياد بدهيد كه چه چيزی صلاح شما است، «فَإِنِّی أَعْلَمُ بِهِ»؛ من بهتر می‏دانم، «وَ لَا أَبْخَلُ عَلَیْكُمْ بِمَصَالِحِكُمْ»؛ و من به آن چيزی كه مصلحت شما است كه به شما بدهم بخل نمی‏ورزم.

اين استاد اخلاق اظهار كرد: غرضم اين است كه ما نسبت به معارفمان مجموعه داريم و يك چيز واحد نيست. يك اتومبيل كه می‏خواهد حركت كند بيافتد نياز به چرخ و بدنه و... دارد تا بعد راه بيافتد. قطعۀ تك تك كارآيی ندارد. در اينجا هم مسئله اين است كه در جايی كفر مانع است و در جايی مصلحت او نيست. اگر شخص اين را برطرف كند، مصيبت پيدا می‏كند و بعد به چه كنم، چه كنم می‎افتد. اين‎طور نيست كه بی حساب باشد.

وی ادامه داد: می‏خواهم توسل پيدا كنم. برويم در خانه‏ی حسين(ع). در مقاتل می‏نويسند: امام حسين(ع) در روز عاشورا وقتی ديد از اصحاب و بنی‎هاشم كس ديگری باقی نمانده، آمد و طفل شيرخوار را برد و آن جريان پيش آمد. بعد از آن تصميم گرفت كه خودش به ميدان برود. می‏گويند: اينجا بود كه با صدای بلند: «نَادَى یَا سُكَیْنَةُ یَا فَاطِمَةُ یَا زَیْنَبُ یَا أُمَّ كُلْثُومٍ عَلَیْكُنَ‏ مِنِّی‏ السَّلَامُ‏». می‏دانيد كه عرب در موقع خداحافظی، سلام می‏كند. خداحافظِ شما! من هم رفتم! می‏نويسند: بی‏بی‏ها و كودكان از خيمه‏ها بيرون ريختند، اطراف حسين(ع) را گرفتند و هر كدام مطلبی دارد. در اين ميان نازدانه، سكينه، دختر حسين است. امام حسين خيلی علاقمند به اين دختر است. رو كرد به پدر و گفت: «یَا أَبَهْ اسْتَسْلَمْتَ لِلْمَوْتِ؟»؛ ای پدر! تو تن به مرگ دادی؟ جوابی كه امام حسين داد، اين بود؛گفت: دخترم! «كَیْفَ لَا یَسْتَسْلِمُ مَنْ لَا نَاصِرَ لَهُ وَ لَا مُعِينَ»؛ چگونه شخص، تن به مرگ ندهد و حال اينكه يار و ياوری ندارد؟ اين دختر تعبيری دارد كه دل آدم را خيلی می‏سوزاند، گفت: «یَا أَبَهْ رُدَّنَا إِلَى حَرَمِ جَدِّنَا»؛ حالا كه می‏خواهی به ميدان بروی اول ما را ببر و مدينه بگذار و خودت تنها به ميدان برو. امام حسين شروع كرد به گريه كردن. گفت: دخترم ديگر راه برگشت برای پدرت نيست. اينجا بود كه سكينه های های شروع كرد به گريه كردن. امام حسين سوار بر مركب بود. بنا بر نقلی از مركب پياده شد. دخترش را در آغوش گرفت و در دامن نشاند. گفت:« سَیَطُولُ‏بَعْدِی‏یَاسُكَیْنَةُفَاعْلَمِی مِنْكِ الْبُكَاءُ إِذَا الْحَـمَامُ دَهَـانِی» دخترم در آينده گريه‏ها در پيش داری، «لَا تُحْرِقِی قَلْبِی بِدَمْعِكِ حَسْرَةً‏»؛ با اين اشك‏هايت دل حسين را آتش نزن، «مِنْكِ الْبُكَاءُ إِذَا الْحَـمَامُ دَهَـانِی»؛ شروع كرد اشك‏های دختر را پاك كردن...