درس پنجاه و نهم : روابط فاميلى
بعضى از امورى كه خداوند مهربان در اختيار انسان نهاده است ، تا براى ادامه حيات يا رفاه بيشتر او مفيد باشد، همان امر را انسان نادان ، در جهت معكوس مصرف مى كند و باعث خسارت و زيان خود مى سازد.
خداوند متعال مايعى لطيف و گوارا و نورانى به نام آب را در اختيار بشر مى گذارد تا به وسيله آن جگر تفتيده خود را تسكين دهد، گلهاى رنگارنگ و رياحين معطر و ميوه هاى لذيذ و حبوبات مقوى به عمل آورد، پليديها را از لباس و بدن خود بزدايد و هواى گرم و داغ بيابان را به بهشتى خرم و خنك تبديل كند؛ ليكن بعضى از مردم بى خرد، همين آب معصوم و زلال را در پاى ساختانها و زير ديوارها جارى مى كنند و موجب خرابى و ويرانى و انهدام و هلاكت مى شوند، هم چنين از تاك و درخت انگور زيبا و بى گناه ، خردمندان ، انگور و كشمش و مويز مى گيرند و بى خردان مشربات مستى آور و عربده ساز.
در موضوع زناشويى يكى از امور دو پهلو، شخصيت اجتماعى يا ثروت و مالدارى فاميل زن ، مخصوصا پدر زن يا فاميل شوهر و مخصوصا پدر شوهر است ، كه براى زن و شوهر عاقل موجب افتخار و شكرگذارى و براى زن و شوهر بى خرد موجب اختلاف و درگيرى مى شود. زن و شوهر عاقل مى گويند: ما بايد چشم توقع به مال پدر و مادر و فاميل خويش نداشته باشيم . ما بايد استقلال خود را حفظ كنيم و به آنها وابسته نباشيم . تنها خدا را شكر كنيم كه از نظر ارتباط خانوادگى ، فاميلى آبرومند داريم و در ميان اجتماع سرافراز و سربلنديم ؛ ولى اگر بيخرد و نادان باشند، زن و شوهر گوشه و كنايه مى زند كه پدر من از پدر تو مقامش بالاتر است ، ثروتش بيشتر است ، يا شوهر به زن مى گويد: خيال نكنى اگر پدر اعيان و پولدارى دارى ، در نظر من چنين و چنانى ، من ابدا به پدر و فاميل تو اعتنايى ندارم ، بلكه گاهى چون خود را كوچكتر از پدر زنش مى بيند، كارها و سخنان عادى همسر را بر بى اعتنايى نسبت به خود حمل مى كند، با وجود اينكه آنها چنين نظرى نداشته اند. در چنين محيطى صفا و صميميت نيست و هر روز جنگ و منازعه است و درگيرى و مرافعه .
در اينجا دستور عقل و شرع نسبت به زن اين است كه : هيچگاه سخن از شخصيت و ثروت پدر خويش نگويد و شوهرش را سركوفت ندهد كه خود را سركوفت داده است .
زن عاقل بايد بگويد: مال و شخصيت اجتماعى ، امتياز و ارزش واقعى ندارد. امتياز واقعى به علم و هنر و تقوى و مجاهدت است كه هر زن و شوهرى بايد خود دارا باشند. ثروت و مقام پدر من ، براى خودش امتياز نيست تا چه رسد براى ما. ثروت و مقام در يك روز و يك حادثه كوچك از ميان مى رود. و شوهر هم اگر عاقل باشد در پاسخ مى گويد: چه زن عاقلى دارم ، چه همسر دانا و فهميده اى خدا نصيب من كرده است . يا مى گويد: اين هم از نعمتهاى خداوند بر ما است كه فاميل همسرم فقير و بدبخت و سرافكنده نيستند. آبروى آنها هم آبروى ماست و نظير اين جملات .
هم چنين اگر فاميل شوهر، مقام و ثروتى بيش از فاميل زن داشته باشند، سخنان شوهر بايد حاكى از بى اعتبارى مال و مقام و سخنان زن بايد حاكى از شكرگزارى و احساس افتخار باشد.(به خواست خداوند در جلد دوم توضيحات و پندهاى متعدد و مفيدى در رابطه هر يك از اعضاى فاميل با عضو ديگر خواهيم داشت )
دليل
243- و قيل له صف لنا العاقل . فقال (عليه السلام ): هوالذى يضع الشى مواضعه .
به اميرالمؤ منين (عليه السلام )، گفتند: عاقل را براى ما تعريف كن ، فرمود: عاقل كسى است كه هر چيزى را در محلى كه جاى اوست مى گذارد. (276)
سخن على (عليه السلام ) به قدرى عموميت دارد كه عباراتى از قبيل : در هر جائى سخنى مناسب گفتن و از هر چيزى استفاده مناسب كردن و بلكه هر چيزى را چنانكه هست شناختن و در مغز خود، در جاى مناسبش گذاشتن را شامل مى شود.
224- كلما حسنت نغمه الجاهل ازداد قبحا فيها.
نعمتى كه جاهل دارد هر چند نيكو باشد، او به خاطر جهلش بر زشتى آن مى افزايد (مانند گربه اى كه گوشت را به خاك مى مالد و مى خورد. (277) )
