درس پنجاه و سوم : از خوبانشان بر حذر باش
در خطبه 78 نهج البلاغه آمده است كه (( از زنان بپرهيزيد و از خوبانشان برحذر باشيد )) در اينجا توجه به چند نكته لازم است :
1- پرهيز كردن از زن بد، طبق قاعده است و عقل و وجدان هر انسانى حكم مى كند كه از انسان بد بايد پرهيز نمود، چه زن باشد و چه مرد و اما بر حذر بودن از زنان خوب در كلام اميرالمؤ منين (عليه السلام )، به معنى اعتماد كامل نداشتن و بيدار و هشيار بودن و احتياط را رعايت كردن و دست با عصا راه رفتن است ، نه به معنى دورى كردن و كنار زدن ايشان ، زيرا اولا عبارت حضرت ، از نظر قواعد ادبى و طبق موازين لغت و معانى و بيان ، چنين اقتضا مى كند (248) و ثانيا اگر اسلام دستور دهد كه هم از زن خوب دورى كنيد و هم از زن بد، پس اين همه سفارش و تاكيد درباره ازدواج و همسر گرفتن و دوست داشتن زنان كه خود پيغمبر (صلى الله عليه و آله و سلم ) فرموده است چه معنى دارد؟
2- اعتماد نكردن به زن خوب هم طبق قاعده و ميزان است ، زيرا چنانكه بارها گفته ايم ، زن تابع احساسات و عواطف قرار مى گيرد و در نظام كلى خلقت ، بايد چنين باشد و هر كسى كه تابع احساسات باشد، ثبات و استقامت فكرى و عقيدتى ندارد. اين قاعده به قدرى شمول و كليت دارد كه بايد بگوييم : هر گاه مردى هم تابع احساسات و عواطف باشد، به فكر و عقيده و قول او نبايد اطمينان كامل نمود بلكه با او بايد با احتياط و دست با عصا راه رفت .
3- اعتماد نكردن بر زن به اين معناست كه شوهر نبايد دارائيش را در اختيار همسرش گذارد، مگر اينكه ناظر و رقيبى برايش معين كند، در كارهاى زندگى به مشورت و راى همسرش اعتماد كامل نكند، مگر در صورتى كه راى او، با راى مردان متخصص موافق باشد، همچنين اگر همسرش قول داد كه مثلا از مهمانهاى هفته ديگرت پذيرايى مى كنم و غذا را خودم درست مى كنم ، شوهر بايد اين احتمال را بدهد كه ممكن است خانم محترمه در اثر حادثه اى ، دو روز ديگر پشيمان شود و از قولش برگردد، لذا شوهر بايد راه احتياط را پيش گيرد و از محل ديگرى هم به فكر تهيه غذا باشد.
4- تمام قواعد اخلاقى و اجتماعى و ابعاد ديگر علوم و حتى قوانين اساسى ، كه به نحو كلى و عام تعبير مى شود، تخصيص بردار و استثناپذير است . گاهى آن استثنا متصل به كلام ذكر مى شود و گاهى منفصل به صورت تبصره و ماده واحده و صور ديگر. در احاديث ممكن است كلام عام در سخن امامى ذكر شود و استثنااش در كلام امام ديگر باشد.
قرآن كريم ، مى فرمايد: همه انسانها در خسارت و زيانند، مگر كسانى كه ايمان آورند و عمل صالح كنند...
و پيغمبر (صلى الله عليه و آله و سلم ) مى فرمايد: (( طاعه النساء ندامه )) اطاعت كردن از راى زن پشيمانى مى آورد و اميرالمؤ منين (عليه السلام ) مى فرمايد: (( الا من جربت بكمال عقل )) يعنى مگر زنى كه كمال عقلش آزمايش شده باشد.
اميرالمؤ منين (عليه السلام ) مى فرمايد: از زنان خوب بر حذر باشيد، ولى اگر از آنحضرت بپرسيم : آيا همسر شما فاطمه و دختر شما زينب (عليه السلام ) و خديجه كبرى و... هم چنين بوده اند؟ قطعا خواهد فرمود: نه .
همچنين هر مردى كه چندين سال با همسرى متعهد و با وفا زندگى كرده و وفادارى و تعهد بهتر از مردان را از او مشاهده نموده است ، همسر او هرگز در اين دستور داخل نيست .
بنابراين سخن على (عليه السلام ) بدون كم و زياد اقتباس از آيه شريفه قرآن كريم است كه : يا ايها الذين آمنو ان من اءزواجكم واءولادكم عدوالكم فاحذروهم (سوره تغابن ،ى 14) يعنى اى اهل ايمان برخى از زنان و فرزندانتان ، دشمن شما هستند، از آنها برحذر باشيد.
در اينجا هم از بانوان محترمى كه اين بحث را مى خوانند تقاضا دارم بين خود و خداى خويش ، حساب كنند: اگر از جمله زنان وفادار و متعهد هستند خداى متعال را سپاس گويند و اگر خود را از دسته ديگر مى بينند، در رفتار خويش تجديد نظر نمايند.
5- سست عنصرى و تابع احساس بودن زن را نبايد براى او گناهى بشماريم و مستحق عذاب و عقابش بدانيم ، زيرا اميرالمؤ منين (عليه السلام ) او را زن خوب ناميده ، و زنى كه آنحضرت خوبش بداند، اهل بهشت است ، علت بى وفائيش ، سست عنصرى و تبعيت قهرى او از احساس و عاطفه است كه آن هم در اختيار او نيست و خداى عادل هيچ بنده اى را به خاطر انجام عمل غير اختيارى عذاب نمى كند، مگر آنكه زن ، بى وفائى و عذر را با شعور و توجه و اختيار انجام دهد كه در آن صورت گنهكار و معاقب خواهد بود.
دليل
231- قال على (عليه السلام )... فاتقوا شرار النساء و كونوا من خيارهن على حذر.
على (عليه السلام ) فرمود: از زنان بد بپرهيزند و با خوبانشان ، با احتياط باشيد. (249)
232- والعصر ان الانسان لفى خسر، الا الذين آمنو و عملوا الصالحات و تواصوا بالحق و تواصوا بالصبر.
سوگند به زمان كه انسان در خسران است ، مگر كسانى كه ايمان آورند و عمل صالح كنند و يكديگر را به حق و صبر سفارش نمايند. (250)
