هنگام اتمام تلاوت قرآن كریم چه جملاتی باید گفت، آیا در این زمینه روایت و حدیثی رسیده است؟
این پرسشی است كه در برخی از جلسات و محافل قرآنی میپرسند و یا پرسشی است كه ذهن عدهای از قرآنپژوهان و قاریان قرآن را به خود مشغول كرده است.
پاسخ این است كه در این مورد روایاتی رسیده است و ما به ذكر دو روایت (كه در كتب حدیث شیعه) رسیده است بسنده میكنیم.
روایت اوّل: «صدق الله العلیّ العظیم»
علّامه مجلسی در كتاب «بحار الانوار، ج 57، ص 243» در این مورد روایتی را نقل میكند كه مقدمه آن چنین است:
هنگامی كه پیامبر اسلام ـ صلّی الله علیه و آله ـ به پیامبری مبعوث شد، به امام علی ـ علیه السّلام ـ دستور داد كه طی نامهای؛ كفّار، مسیحیان و یهودیان را به دین اسلام دعوت كند. متن نامه مذكور از طرف حضرت جبرئیل بر پیامبر ـ صلّی الله علیه و آله ـ ابلاغ شده بود. وقتی نامه به دست یهودیان خیبر رسید آن را به عالم و بزرگ خود «اِسْماویل» (ابنسلام)[1] نشان دادند. او بعد از مطالعه نامه، سؤالاتی را جمع آوری كرد تا خدمت پیامبر خدا ـ صلّی الله علیه و آله ـ عرضه كند، و گفت:
اگر سؤالات من را صحیح پاسخ دهد، من به دین او در میآیم و دین یهود را ترك میكنم.
یكی از سؤالاتی كه عبدالله بنسلام از رسول گرامی اسلام ـ صلّی الله علیه و آله ـ پرسید، چنین است:
فَاَخْبِرْنی مَا ابْتِداءُ الْقُرْآنِ وَ ما خَتْمُهُ؟ قالَ: یَا ابْنَ سَلام، اِبْتِداؤُهُ «بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ»، وَ خَتْمُهُ «صَدَقَ اللهُ الْعَلِیُّ الْعَظیم».
(ای محمّد) به من خبر ده! شروع و ختم قرآن با چیست؟ پیامبر فرمود: ای ابن سلام! شروع آن، بسم الله الرّحمن الرّحیم و پایان آن با «صدق الله العلیّ العظیم» است.
علّامه مجلسی (ره) این روایت را در چند جا دیده است. در یكی از آنها به جای «صدق الله العلیّ العظیم» عبارت «صدق الله العظیم» بوده است. بنابراین گفتن هر دو عبارت هنگام اتمام تلاوت، مانعی ندارد، ولی عبارت اوّل بهتر است.
روایت دوّم
روایتی است كه مربوط به عمل «اُمّ داوود» است. این عمل، مجموعه عباداتی است كه امام صادق ـ علیه السّلام ـ سفارش كردهاند كه در روز پانزدهم رجب انجام گیرد. بخشی از این عبادت، خواندن بعضی از سورههای قرآن است.
امام صادق ـ علیه السّلام ـ به امّ داوود فرمود؛ بعد از خواندن سورهها در حالی كه رو به قبله هستی چنین بخوان:
«صدق الله العلیّ العظیم».[2]
البته گفتار امام ـ علیه السّلام ـ ادامه دارد و ما از نقل بقیه آن صرفنظر كردیم چون مربوط به بحث ما نیست.
از این روایت هم میتوان استفاده كرد كه خوب است تلاوت قرآن را با ذكر «صدق الله العلیّ العظیم» به پایان رساند.
[1] . پیامبر خدا ـ صلّی الله علیه و آله ـ بعد از مسلمان شدن او، نام «عبدالله بن سلام» را برای او برگزید.
[2] . بحار الانوار، ج 95، ص 400.
قُلْ سِیرُوا فِی الْأَرْضِ فَانظُرُوا کَیْفَ بَدَأَ الْخَلْقَ ثُمَّ اللَّهُ یُنشِئُ النَّشْأَةَ الْآخِرَةَ إِنَّ اللَّهَ عَلَى کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ (بگو در زمین بگردید و بنگرید خداوند چگونه آفرینش را آغاز کرده است، سپس خداوند به همین گونه، جهان را ایجاد می کند خداوند یقیناً بر هر چیز تواناست) /عنکبوت20
