قرآن را آهسته بخوانیم یا بلند، كدامیك بهتر است؟ قبل از هر پاسخی نظر شما عزیزان، به حدیثی از امام پنجم حضرت باقر ـ علیه السّلام ـ جلب میگردد:
كسی كه «انّا انزلناه»را با صدای بلند بخواند مانند رزمندهای است كه با شمشیر (ابزار جنگی) نبرد میكند. و كسی كه آن را آهسته میخواند مانند كسی است كه در راه خدا در خون خود غوطهور است.[1]
از كلام امام پنجم ـ علیه السّلام ـ برداشت میشود كه آهسته و بلند خواندن قرآن هر دو فضیلت دارد. از این رو قاری قرآن با در نظر گرفتن شرایط و حال خود میتواند یكی از دو روش را انتخاب نموده و قرآن بخواند. گاهی از اوقات شرایطی پیش میآید كه بلند خواندن قرآن فضیلت بیشتری دارد. از طرفی بعضی از مواقع آهسته خواندن آن ضرورت پیدا میكند. سعی ما این است تا این موارد را از زبان روایات بیان كنیم.
بلند خواندن قرآن
امام صادق ـ علیه السّلام ـ در جواب شخصی به نام «معاویه بن عمّار» كه در زمینه بلند خواندن قرآن پرسیده بود، فرمود: (بلند خواندن قرآن) اشكالی ندارد.
امام علی بن الحسین ـ علیه السّلام ـ صدای قرآنش از همه مردم بهتر بود. با صدای بلند قرآن میخواند تا اهل خانه بشنوند. و امام باقر ـ علیه السّلام ـ نیز خوش صداترین مردم در قرائت قرآن بود. شب هنگام كه برای نماز شب و قرائت قرآن بیدا میشد، با صدای بلند قرآن میخواند. سقّایان و افراد دیگر كه از راه میگذشتند میایستادند و به قرائت او گوش میدادند.[2]
فواید بلند خواندن قرآن: این حدیث شریف و احادیث مشابه به ما میآموزد كه صدا به قرآن بلند نمودن دارای فواید و پیامدهای مثبت است. اگر این مزایا و موارد مشابه آن در قرائت قاری مدّنظر باشد موجب فضیلت بلند خواندن بر آهسته قرائت كردن میشود. در این قسمت از بحث به مواردی كه سبب فضیلت بلند خواندن قرآن میشود اشاره اجمالی مینماییم.
1. پدر و مادری كه در خانه صدا به قرآن بلند میكنند اثر تربیتی در ضمیر فرزندانشان دارد و آنان را علاقمند و دوستدار قرآن میكند.
2. بلند خواندن قرآن تمركز بیشتر ذهن را در پی دارد و باعث توجّه و حضور قلب در هنگام تلاوت است. در این حالت قاری قرآن بهتر میتواند به معانی قرآن توجه كند.
3. كسالت را از تلاوت كننده قرآن دور میكند و لذّت و نشاط بیشتر را به ارمغان میآورد.
4. وقتی صدای قاری به آوای ملكوتی قرآن بلند شد و به دیگران رسید در اعماق روح و روان آنان نیز اثر میگذارد. چه بسا در آنان ایجاد انگیزش كند و رو به سوی قرآن آورند، اگر قرآن را نمیتوانند بخوانند به فراگیری آن روی آورند، یا اگر با تلاوت قرآن انسی ندارند شور و شوق تلاوت پیدا كنند. از این بالاتر شاید قرائت رسای قاری قرآن، موجب بیداری انسان غافل و گنهكاری شود و مسیر زندگی او را به سوی هدایت رهنمون گردد.
در طول تاریخ كم نبودهاند افرادی كه با شنیدن آیهای از آیات الهی دگرگون شده و در یك لحظه با تمام گناهان خود وداع كردهاند. از جمله آنها «فضیل بن عیاض» است. او به عنوان یكی از راویان كلام امام صادق ـ علیه السّلام ـ و از زاهدان مشهور زمان خود معرفی شده است. فضیل در پایان عمر در جوار كعبه میزیست و همان جا در روز عاشورا بدرود حیات گفت. او در آغاز زندگی راهزن خطرناكی بود كه همه مردم از نام او وحشت داشتند.
فضیل یك شب برای اجرای قصد پلیدی میخواست وارد خانهای شود. در یكی از خانههای اطراف مرد بیداردلی كه در دل شب مشغول تلاوت قرآن بود، به این آیه رسید:
«اَلَمْ یَأْنِ لِلَّذینَ آمَنُوا اَنْ تَخْشَعَ قُلُوبُهُمْ لِذِكْرِ اللهِ وَ ما نَزَلَ مِنَ الْحَقِّ».
آیا وقت آن نرسیده است كه دلهای مؤمنان در برابر یاد خدا و آن چه از حق نازل شده است خاشع گردد؟
این آیه چون تیری بر قلب آلوده فضیل نشست، تكان سختی خورد، اندكی در فكر فرو رفت: این كیست سخن میگوید؟ به چه كسی پیام میدهد؟ با خود گفت: ای فضیل! قرآن با تو سخن میگوید! ناگهان صدای فضیل بلند شد و پیوسته میگفت: به خدا سوگند وقت آن رسیده است! به خدا سوگند وقت آن رسیده است!
فضیل رو به سوی آسمان نمود و با دلی سخت پشیمان و توبهكار چنین گفت:
«خداوندا! من به سوی تو بازگشتم و توبه خود را این قرار دادم، كه پیوسته در جوار خانه تو (كعبه) باشم».[3]
آهسته خواندن قرآن
از احادیثی كه در كتابهای حدیث شیعه و اهل سنت در این زمینه وارد شده است میتوان نتیجه گرفت كه در شرایط زیر سزاوار است با صدای آهسته قرآن خوانده شود:
1. وقتی كه انسان بترسد بلند خواندن قرآن موجب ریا و خودنمایی گردد، برای اینكه ریا هر عبادت را نه تنها بیارزش میكند بلكه باعث دوری انسان از خدا میشود.
2. جایی كه بلند خواندن قرآن موجب آزار و اذیّت دیگران باشد، مانند قرائت به هنگام استراحت و خواب همسایگان یا جایی كه بلند خواندن قرآن مزاحم عبادت دیگران شود؛ اگر عدهای از مؤمنین در مسجد مشغول نماز و عبادتهای دیگر هستند و صدا به قرآن بلند نمودن، مزاحم حال آنها باشد باید از بلند خواندن قرآن اجتناب نمود.
3. تلاوت قرآن با صدای رسا برای انسان ضرر و زیان جسمی داشته باشد. در این صورت انسان حق ندارد با صدای بلند قرآن بخواند؛ زیرا ضرر رساندن به بدن حرام است، در حالی كه تلاوت قرآن مستحب است و نمیتوان برای انجام عمل مستحبی كار حرامی مرتكب شد.
[1] . وسائل الشیعه، شیخ حُرّ عاملی، ج 4، ص 857.
[2] . وسائل الشیعه، ج 4، ص 858.
[3] . تفسیر نمونه، جمعی از نویسندگان، دار الكتب الاسلامیه، تهران، 1365، ج 23، ص 344ـ 346.
قُلْ سِیرُوا فِی الْأَرْضِ فَانظُرُوا کَیْفَ بَدَأَ الْخَلْقَ ثُمَّ اللَّهُ یُنشِئُ النَّشْأَةَ الْآخِرَةَ إِنَّ اللَّهَ عَلَى کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ (بگو در زمین بگردید و بنگرید خداوند چگونه آفرینش را آغاز کرده است، سپس خداوند به همین گونه، جهان را ایجاد می کند خداوند یقیناً بر هر چیز تواناست) /عنکبوت20
