پاسخ به:آداب قرآن
شنبه 14 مرداد 1391 8:24 AM
|
|
|
ادب هفتم: تلاوت از روی قرآن
|
یكی از دستورهایی كه پیشوایان ما در باب تلاوت قرآن دادهاند خواندن قرآن از روی مصحف است و روی این مسأله تأكید فراوانی كردهاند. چه بسا علت این تأكید، بهره گرفتن از «نورانیّت» قرآن است، تا مسلمانان از قرآن بهره بیشتری ببرند و نورانیّت قرآن در آنان اثر گذارد.
قرآن، كتابِ «نور»
خداوند بزرگ در جاهای مختلف قرآن، كتاب خود را «نور» معرفی میكند. از جمله میفرماید:
یا أَیُّهَا النَّاسُ قَدْ جاءَكُمْ بُرْهانٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَ أَنْزَلْنا إِلَیْكُمْ نُوراً مُبِیناً.[1]
ای مردم! برای هدایت شما از جانب خدا برهانی محكم آمد و نوری تابان (قرآن) به سوی شما فرستادیم.
فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ النُّورِ الَّذِی أَنْزَلْنا.[2]
پس به خدا ایمان آورید و به رسول او ونوری (قرآن) كه فرو فرستادیم.
نه تنها قرآن ـ كه آخرین كتاب آسمانی است ـ نور است بلكه سایر كتب آسمانی نیز نور است.
قرآن؛ تورات و انجیل را هم نور معرّفی كرده است.[3] زیرا این كتابها برنامه زندگی سعادتمندانه دنیا و آخرت انسانها بوده است. و هر چه انسانها به قوانین كتب آسمانی بیشتر عمل كنند سعادت و كامیابی آنها در دنیا و آخرت افزونتر میشود.
نگاه به قرآن عبادت است
با توجّه به مقدمهای كه بیان شد اگر كسی بپرسد؛ قرآن را بهتر است از روی مصحف یا از حفظ بخوانیم، پاسخ میدهیم؛ اتفاقاً شخصی به نام «اسحاق بن عمّار» همین پرسش را از امام صادق ـ علیه السّلام ـ میكند.
جریان این پرسش و پاسخ به این شرح است:
به امام ـ علیه السّلام ـ عرض كردم: فدایت شوم من قرآن را از حفظ دارم، بهتر است آن را از حفظ بخوانم یا از روی مصحف؟ امام ـ علیه السّلام ـ فرمود: آن را بخوان و در مصحف نظر كن؛ زیرا آن بهتر است. آیا نمیدانی نگاه در مصحف كردن عبادت است؟[4]
در توضیح كلام امام باید گفت؛ قرائت قرآن و نگاه كردن به قرآن دو عبادت جداگانه است. به عبارت دیگر كسی كه قرآن را از حفظ میخواند بدون اینكه به آن نگاه كند یك عبادت كرده است و پاداش آن نزد خدا محفوظ است. امّا اگر قرآن را از روی آن بخواند عبادت دیگری به نام «نگاه به مصحف» انجام داده است. ابوذر از پیامبر بزرگوار اسلام ـ صلّی الله علیه و آله ـ نقل میكند كه فرمود:
«النَّظَرُ فِی الْمُصْحَفِ یَعْنِی صَحِیفَهُ الْقُرْآنِ عِبَادَهٌ».[5]
نگاه كردن در مصحف، یعنی صفحه قرآن عبادت است.
با دقّت در مضمون این حدیث شریف نتیجه میگیریم كه قرآن دریای بیكرانی است كه همه انسانها میتوانند از آن بهره گیرند، از انسانهای كاملی چون پیامبر اسلام و امامان معصوم ـ علیهم السّلام ـ تا افراد كم سواد و احیاناً بیسواد. قرآن سفره باز و مائده آسمانی است. هر كس به اندازه استعداد خود از آن سود میبرد.
بنابراین برادران و خواهرانی كه احیاناً سواد هم نداشته باشند میتوانند با طهارت و وضو قرآن را باز كنند به خطوط آن نگاه كنند و خداوند برای آنها پاداش عبادت را ثبت مینماید.
تذكّر مهمّ: البته عزیزان قرآنپژوهی كه در مرحله حفظ قرآن هستند برای نگهداری آیات در حافظه خود مجبورند قرآن را از حفظ بخوانند و مسأله صورت دیگری پیدا میكند. امّا همین دوستان در صورتی كه قصد تمرین حفظ قرآن ندارند سزاوار است از روی مصحف، قرآن تلاوت كنند.
اثرات تلاوت از روی مصحف
1. بهره و عبادت چشم: هر یك از اعضای بدن هنگام عبادت دارای بهرههایی است؛ مثلاً در وضو دستها، صورت و روی پاها بهرهای از وضو دارند و در صدقه، دستی كه آن را میدهد پاداش دارد. یكی از بهرههای مهم چشم از عبادت، نگاه به قرآن كریم است و ما با نگاه به قرآن سهم چشم را از این عبادت، به آن بخشیدهایم.
رسول بزرگوار اسلام ـ صلّی الله علیه و آله ـ در این زمینه فرمود:
«اُعْطُوا اَعْیُنَكُمْ حَظَّها مِنَ الْعِبادَهِ، قالُوا: وَ ما حَظُّها مِنَ الْعِبادَهِ یا رَسُولَ اللهَ؟
قالَ: النَّظَرُ فِی الْمُصْحَفِ وَ التَّفَكُّرُ فیهِ وَ الْاِعْتِبارُ عِنْدَ عَجائِبِهِ».[6]
بهره چشمانتان را از عبادت بدهید. گفتند: ای رسول خدا بهره چشمان از عبادت چیست؟ فرمود: نگاه كردن در مصحف و تفكّر در آن و عبرت گرفتن از عجایب آن است.
2. رعایت حقّ مصحف: قرآنهایی كه در منازل، مساجد و اماكن متبرّك وجود دارد هر كدام حقّی به گردن مسلمانان دارد. ادای حقوق آنها، باز كردن، نگاه كردن و قرائت آنهاست. در همه خانهها معمولاً یك جلد قرآن موجود است. عدهای از خانمهای خانهدار سلیقه به خرج میدهند و آن را در جایگاههای پارچهای زیبا و تمیز قرار میدهند و در جای بلندی از خانه میگذارند و این كار پسندیدهای است. امّا این كار ادای حق قرآن نیست، بلكه رعایت حق قرآن به قرائت آن است.
در بعضی از خانههای قرآنها متعدّد با خطها و در قطعهای متفاوت وجود دارد. توصیه ما این است كه اهل این خانهها برنامهای تنظیم كنند تا هنگام خواندن قرآن از همه آنها استفاده شود تا شامل آنهایی نشوند كه قرآن از آنان به پیشگاه خداوند شكایت برده است.
امام صادق ـ علیه السّلام ـ میفرماید: سه چیز در پیشگاه خداوند از سه گروه شكایت میكند:
«مَسْجِدٌ خَرابٌ لا یُصَلّی فیهِ اَهْلُهُ وَ عالِمٌ بَیْنَ جُهّالٍ وَ مُصْحَفٌ مُعَلَّقٌ قَدْ وَقَعً عَلَیْهِ الْغُبارُ لا یُقْرَأُ فیهِ».[7]
مسجدی كه همسایگانش در آن نماز نخوانند، و عالمی كه بین ناآگاهان باشد (و از علم او استفاده نكنند)، و قرآنی كه غبار گرفته و خوانده نشود.
3. تخفیف گناه والدین: كسی كه قرآن را از روی مصحف بخواند علاوه بر این كه چشمانش را از نور قران بهرهمند مینماید سبب تخفیف گناه پدر و مادرش میشود. امام ششم ـ علیه السّلام ـ فرموده است:
«مَنْ قَرَأ الْقُرْآنَ مِنَ الْمُصْحَفِ مَتَّعَهُ اللهُ بِبَصَرِهِ وَ خَفَّفَ عَنْ والِدَیْهِ وَ اِنْ كانا كافِرینَ».[8]
كسی كه قرآن را از روی مصحف بخواند خدا دیدگان او را بهرهمند میسازد و به وسیله آن گناهان پدر و مادرش را تخفیف میدهد، اگر چه آنان كافر باشند.
4. سبب تكثیر بیشتر قرآن: اگر همه مقیّد باشند از روی مصحف، قرآن بخوانند این مسأله موجب رواج قرآن كریم و چاپ و تكثیر بیشتر آن میشود. در نتیجه در دسترس همگان قرار میگیرد و میل و رغبت نسبت به قرآن فزونی مییابد.
[1] . نساء (4)، آیه 174.
[2] . تغابن (64)، آیه 8.
[3] . «همانا ما تورات را فرو فرستادیم در آن برای انسانها هدایت و نور است» (مائده (5)، آیه 44)، «و انجیل را بر عیسی فرستادیم كه در آن هدایت و نور است، (مائده (5)، آیه 46).
[4] . اصول كافی، ج 2، ص 449.
[5] . بحار الانوار، ج 89، ص 199.
[6] . المحجه البیضاء، مولی محسن فیض كاشانی، مكتبه الصّدوق، تهران، 1339، ج 2،ص 231.
[7] .اصول كافی، ج 2، باب «قراءه القرآن فی المصحف»، ص 449.
[8] . مصباح الكفعمی، مؤسسه النّعمان، بیروت، 1412 هـ .ق، ج 2، ص 531. |
|
|
|
|
قُلْ سِیرُوا فِی الْأَرْضِ فَانظُرُوا کَیْفَ بَدَأَ الْخَلْقَ ثُمَّ اللَّهُ یُنشِئُ النَّشْأَةَ الْآخِرَةَ إِنَّ اللَّهَ عَلَى کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ (بگو در زمین بگردید و بنگرید خداوند چگونه آفرینش را آغاز کرده است، سپس خداوند به همین گونه، جهان را ایجاد می کند خداوند یقیناً بر هر چیز تواناست) /عنکبوت20
