«بسمله» مخفّف «بسم الله الرحمن الرحیم» است. «بَسْمَ» اشاره به «بِسْمِ» از عبارت «بسم الله الرحمن الرحیم» است و «لَهْ» اشاره به «الله» مینماید. در زبان عربی، «بَسْمَلَ» یعنی « بسم الله الرّحمن الرّحیم ». مثلاً اگر كسی بگوید «بَسْمَلَ اَحْمَد» معنی آن میشود: احمد بسم الله الرّحمن الرّحیم گفت. بنابراین «بَسْمَلَه» بسم الله الرّحمن الرّحیم گفتن است.
بسم الله شعار اسلام
عبارت « بسم الله الرّحمن الرّحیم» شعار مقدسی است كه اختصاص به مسلمانان دارد. آنان گفتار و كارهای خود را با آن آغاز میكنند. این شعار بعد از كلمه شهادتین «لا اله الّا الله»، محمّد رسول الله» دومین نشانه اسلام و مسلمانی است. كسی كه كارهایش را با نام خدا شروع میكند در دل چنین میگوید: اگر خدا نخواهد من توان انجام هیچ كار خیری را ندارم، پس كارم را برای او، به دستور او و با استمداد از نیروی او انجام میدهم.
یكی از بهترین كارها و عبادتها در عالم هستی قرائت قرآن است، هر مسلمانی كه قرآن (كلام خدا) را میخواند باید با نام او شروع به تلاوت كند. همان طوری كه خداوند هنگام تعلیم قرآن به پیامبر بزرگوار اسلام ـ صلّی الله علیه و آله ـ فرمود:
«اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ»[1]
(ای پیامبر) بخوان بنام پروردگارت.
بنابراین ما هم هنگام قرائت قرآن، باید با نام او (بسم الله الرّحمن الرّحیم) شروع كنیم. ولی توجه به این نكته، مهم است: همه كسانی كه قرآن میخوانند وقتی قرائت خود را با نام او آغاز كردند نباید فقط صورت ظاهر داشته ولقلقه زبان باشد، بلكه باید هنگام گفتن آن و بالاتر از این در تمام مدّت قرائت، خدا را در نظر داشته باشند و قران را با نام او، یاد او و برای او بخوانند. آن گاه این قرآن خواندن، هم در خود قاری و هم در شنوندگان اثر خواهد گذاشت.
حكم «بسمله» در قرائت قرآن
اوّل سورهها: چون «بسمله» در ابتدای همه سورهها یكی از آیات قرآن است هنگام تلاوت از اوّل سورهها، گفتن بسم الله الرّحمن الرّحیم واجب است. به جز سوره توبه (سوره برائت) كه بدون بسم الله نازل شده است و نباید آن را در اوّل سوره برائت بخوانند.
وسط سورهها: در صورت شروع قرائت از وسط سورهها، میتوان بدون بسمله یا با بسمله شروع كرد. هر چند خواندن بسم الله الرّحمن الرّحیم فضیلت و ثواب زیادی دارد، ولی در وسط سوره برائت بهتر است بدون بسم الله و تنها با اعوذ بالله خوانده شود تا نشانهای باشد از این كه در ابتدای سوره برائت بسم الله وجود ندارد.
[1] . علق (96)، آیه 1.
قُلْ سِیرُوا فِی الْأَرْضِ فَانظُرُوا کَیْفَ بَدَأَ الْخَلْقَ ثُمَّ اللَّهُ یُنشِئُ النَّشْأَةَ الْآخِرَةَ إِنَّ اللَّهَ عَلَى کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ (بگو در زمین بگردید و بنگرید خداوند چگونه آفرینش را آغاز کرده است، سپس خداوند به همین گونه، جهان را ایجاد می کند خداوند یقیناً بر هر چیز تواناست) /عنکبوت20
