شهرستان نائين

صنايع و معادن
مهم ترين منبع معدني اين شهرستان كه مورد بهره برداري نيز قرار گرفته، معدن سرب نخلک، در 50 كيلومتري انارک است، كه در سال 1336 هـ . ش بهره برداري از آن آغاز شده است. معدن سرب نخلک از گونه كربنات سرب و داراي رگه هاي آهكي قابل ملاحظه اي است. صنايع دستي شهرستان نايين از اهميت بسيار زيادي برخوردار است. نايين در گذشته به بافتن عباهاي بسيار لطيف شهرت داشت اما پس از اين كه پوشاک مردم شهرها و روستاها تغيير كرد، بافندگان نايين، مانند شال بافان كرمان و مخمل و زري بافان كاشان، به فرش بافي روي آوردند. هنر فرش بافي نايين در آستانه جنگ جهاني دوم (1939-1943 م) آغاز شد. چون بافندگان ناييني با پشم نازک تر سر و كار داشتند به بافتن قاليچه هاي بسيار ريزباف، 60 چين در هر گره پرداختند، و از آن جا كه اندازه توليد كم و جنس بسيار خوب بود بازار خوبي براي كالاي خود يافتند، كه در زمان جنگ نيز بر رونق آن افزوده شد. بدين ترتيب فرش نايين كه شايد بهترين قالي امروز ايران باشد به وجود آمد.
فرش نايين از زمينه هاي نادر و مناسب كاربرد پشم هاي ظريف غيرايراني و نمادي از يک فرش خوب ايراني است. استفاده مناسب از طرح هاي سنتي همراه با رنگ آميزي خاص فرش هاي نايين، هويتي خاص و جهاني به اين فرش ها داده است. استفاده از نوع ظريفي از پشم که درصد بالايي از آن به کرک اختصاص دارد، کيفيت خوبي به فرش هاي اين منطقه داده و باعث توجه بازارهاي جهاني به اين محصول خوش بافت و زيبا شده است. (كرک كلا از پشم نو و خالص و از نظر ظرافت از حد استاندارد پشم هاي ايراني بالاتر است).
اصلي ترين طرح هاي مورد استفاده در فرش نايين طرح هاي شناخته شده اي نظير شاه عباسي لچک ترنج با استفاده از تركيبات اسليمي، ختايي و به طور كلي نقوشي است كه با سنتي ترين طرح هاي ايراني هماهنگي دارد. از نقوش سنتي ديگري كه از آن ها استفاده هايي هنرمندانه در فرش نايين شده است مي توان به نقش گنبد (سقفي) حاج خانمي، درختي، قابي، محرابي، محرمات، افشن لچک ترنج و كتيبه اي و تاريخي اشاره كرد. فرش نايين را در نقاط مختلفي از ايران مي بافند و اين به دليل تسلط و تكنيک بالاي فرش بافي در ايران است كه فرش بافان قادر به بافت هر نوع فرش هستند. البته كيفيت توليد در نقاط مختلف با هم تفاوت دارد. 
از لحاظ رنگرزي، فرش نايين از درخشان ترين مظاهر كاربرد رنگ هاي طبيعي و سنتي است و سهم بزرگي از شهرت خويش را مديون اين كيفيت است. رنگرزي در اين منطقه با رنگ هاي طبيعي و سنتي انجام مي گيرد که داراي اختلاف اندکي با ساير مراكز قالي بافي كه رنگرزي هاي سنتي دارند، مي باشد و با وجود برخي رنگ هاي شيميايي كه به صورت كمكي مصرف مي شود هنوز رنگ هاي طبيعي در منطقه غالب است. تعداد رنگ هاي مورد مصرف در فرش 11 رنگ اصلي و 4 رنگ فرعي است. كرم يا نخودي، خاكي باز، خاكي سير، قهوه اي عنابي، نيلي (سرمه اي)، لاجوردي، آبي سير، آبي باز(آسماني)، لاكي، فيلي (موشي)، يشمي، ماشي، سبز، مسي (صورتي).
فرش نايين داراي گره فارسي و دو پود است. ساختار فرش متكي بر بافت و شرايط فني تا حد امکان دقيق است. نقايص بافت از جمله كجي، سره، نزدن پود، دو دست شدن، چند رنگي و غلط بافي در اين فرش بسيار كم و كيفيت توليد در حد بالاي استاندارد است. دارها عموما چوبي است و تلاش هايي براي تبديل آن ها به دارهاي فلزي صورت گرفته است. شهرستان نايين به آساني مي تواند مدعي توليد يكي از بهترين فرش هاي ايران به نام فرش نايين باشد.
فرش خور و بيابانک: فرش بافي در خور و پيرامون آن رواج زيادي دارد و مردان و زنان به بافتن فرش و قاليچه مي پردازند. نقشه فرش از نايين خريداري مي شود ولي در خور سه كارگاه تهيه نقشه فعاليت دارد و هنرمنداني در آن ها به تهيه و روگرفت (كپي) نقشه اشتغال دارند. بيش تر نقشه ها داراي طرح هاي لچک و ترنج با خط هاي اسليمي است. نقشه هايي نيز به گونه نقاشي مينياتور به نام ليلي و مجنون يا عكسي رواج دارد. برخي از نقشه ها داراي طرح درخت، پرندگان و جانوران است كه به نقشه هاي درختي شهرت دارد و در برخي از نقشه ها اصل تقارن رعايت نمي شود و زمينه فرش داراي نقش هاي گوناگوني است كه هر يک در قابي نقش گرفته است. فرش هاي اين ناحيه از لحاظ ظريف بودن بافت دو دسته اند: تونه (نه لا) كه هر تار تونه از به هم تابيدن 9 رشته نخ باريک به كلفتي نخ قرقره درست شده و بافنده هنگام بافت نخ رنگ را جفت جفت گره مي زند و تونه (شش لا) كه كلفتي تار تونه به اندازه سه رشته باريک از تونه نه لا كم تر است و ظرافت بيش تري دارد و لنگو ناميده مي شود. بهترين فرش هاي اين بخش، بافت جندق است و بهاي آن نسبت به فرش هاي همانند ديگر روستاها زيادتر است. مهم ترين رنگ هايي كه در بافت فرش هاي بخش خور و بيابانک به كار مي رود عبارت اند از: خاكي باز، خاكي سير، نخودي (كرمي)، عنابي، آبي سير، آبي باز، فيلي، لاجي، لاكي، قهوه اي، بيدمشكي، يشمي، سبز و سفيد از آبي باز و لاكي بيش تر در زمينه فرش استفاده مي شود و در كناره گل ها ابريشم سفيد به كار مي رود.
ريسندگي و بافندگي: در حال حاضر حدود 10 دستگاه بافندگي سنتي، در خور و بيابانک وجود دارد و بيش تر بافندگي توسط بانوان انجام مي شود. نخ عبا را ريسندگان جندقي تهيه مي كنند وعبابافان نايين مي بافند. در بافت پارچه هاي نخي، از دو گونه تار نخ ( نخ پنبه اي ساخت محل و نخ هندي كه فرآورده كارخانجات نخ تابي است) استفاده مي شود. از نخ محلي براي بافتن كرباس، چادرشب، حوله و لنگ كرباسي استفاده مي شود و از نخ هندي براي پارچه هاي نرم تر چون روانداز، پرده، شمد و حوله بهره مي برند. صنايع حصيري: در خور و بيابانک از برگ هاي نخل براي بافتن زنبيل، كلاه، درپوش، ظرف، نان دان و …استفاده مي كنند.