آشنائی با سوره ها و آیات

طبقه‌بندی اسامی سوره‌های قرآن(6)

114. الناس: نامْ واژه‎اي كليدي است كه در سرتاسر قرآن بسيارآمده، و در اين سوره 5 بار در موضع كلمه‎ي رديف برنشسته است و افزون بر آن كه نظمْ آهنگ ويژه‎اي به سوره بخشيده، در كنار ديگر محور سوره، الله (=ربّ، مَلِك، اِله)، يكي از دو محور اصلي سوره را برساخته است و قرآن عظيم كه با نام خداوند در آغاز سوره‎ي «الفاتحه» (بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ) آغاز گشته با نام مردم (الناس) خاتمه پذيرفته است.
براي حسن ختام گفتني است كه اوّلين حرفي كه قرآن كريم با آن آغاز مي‎شود «ب» است در «بسم الله الرحمن الرحيم» و آخرين حرفي كه قرآن كريم با آن پايان مي‎گيرد «س» است (در كلمه‎ي الناس) و اين دو حرف، كلمة «بس» را تشكيل مي‎دهند، همين است كه سنايي، شاعر و عارف بزرگ قرن پنجم، با حسن تعليل مي‎گويد:
اوّل و آخر قرآن زچه با آمد و سين يعني ادر ره دين رهبر ما قرآن بس[1]
آن چه سخن نيكوي سنايي را به كمال حُسن مي‎رساند اشاره به اين نكته است كه پيامبر ـ صلّي الله عليه و آله ـ و عترت پاك او كه قرآن مجسّم و گويايند، همبَر قرآن، حق گرايان را اندر رده دين رهبرند، چنان كه لسان الغيب فرموده است:
حافظ اگر قدم زني در ره خاندان بصدق بدرقه رهت شود همّت شحنه‎ي نجف[2]
4. نتيجه
سابقه‎ي ناميدن سوره‎ها به زمان پيامبر ـ صلّي الله عليه و آله ـ باز مي‎گردد و نخستين نام سوره‎ها، اززبان آن حضرت شنيده شده است. بنابراين، انتخاب «اسماء السور» ـ در اساس ـ آگاهانه و برخودار از حكمتي بوده و در چارچوب طبقات مفاهيم موجود در قرآن كريم، صورت پذيرفته است تا «نام‎هاي منتخب» نمودار و نمايه‎ي گويا و آسان يابي باشند از مفاهيم، موضوعات، عرصه‎ها و اولويت‎هاي مطرح در قرآن كريم، براي نماياندنِ خطوط اصلي جهت گيري‎هاي قرآن در زمينه‎هاي گوناگون؛ به گونه‎اي كه نام‎هاي سوره‎ها، در سيماي طرحي فشرده و كلي از مفاهيم، فراخوان و پيام‎هاي قرآني، رخ نمايي كنند.

[1] . بهاء الدين خرمشاهي؛ قرآن شناخت، ص 282 ـ 283.
[2] . بدرقه، «رهبر، راهنما و رهبري ومشايعت است». شحنه «مراقب و نگهبان» را گويند و مراداز شحنه‎ي نجف، وجود مبارك امير المؤمنين علي بن ابي طالب ـ عليه السّلام ـ است.قرآن در آينة پژوهش ـ عبدالمهدي جلالي