اخبار کامل قرآنی (يكشنبه 18 تير 1391)

گروه ادب: دبير علمی جشنواره ربع قرن كتاب دفاع مقدس، عصر امروز 18 تيرماه در نشست «شعر انقلاب، شعر انتظار» با اشاره به آرمان‌گرايی در اشعار، بعد از وقوع انقلاب اسلامی يادآور شد: انقلاب اسلامی زمينه‌ساز پرباری شعر انتظار است.

به گزارش خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا)، نخستين نشست از سلسله نشست‌های شعر و انقلاب اسلامی با موضوع «شعر انقلاب، شعر انتظار» عصر امروز، 18 تيرماه با حضور محمدرضا سنگری اسماعيل امينی و رضا اسماعيلی در كانون انديشه جوان برگزار شد.

در اين نشست كه با حضور جمعی از اهالی ادب و رسانه برگزار شد، محمدرضا سنگری، استاد دانشگاه تهران و فعال عرصه ادبيات انقلاب ضمن اشاره به حديثی از امام صادق(ع) گفت: امنيت، عدل و فراوانی نعمت در عصر ظهور تحقق می‌يابد. وقتی از ظهور سخن می‌گوئيم همه درها گشوده می‌شود، حال در نظر بگيريد در اين فضا شاعر می‌تواند به چنين موجودی برسد و او را نستايد، در واقع انقلاب اسلامی هم تمهيدی برای رسيدن به چنين فضايی و زمينه‌ساز پرباری شعر انتظار است.

وی در ادامه به رابطه انقلاب و شعر انتظار پرداخت و گفت: انقلاب ما با يك پسوند با مسلمانان همراه می‌شود كه همانا اسلامی بودن آن است، البته انقلاب‌های ديگری مثل مشروطه بودند كه موضع اسلامی داشتند اما ادبيات آن موقع با حال را كه مقايسه می‌كنيم حاكی از آن است كه شاعران و هنرمندان آن زمان تا چه حد موضع ضد اسلامی داشتند.

سنگری با اشاره به آرمان‌گرايی در اشعار، بعد از وقوع انقلاب اسلامی عنوان كرد: در مسئله آرمان‌گرايی موضوع موعود و ظهور مطرح می‌شود‌، بنابراين در چنين انقلابی كه آمدن منجی تبديل به يك آرمان و آرزو شده است پرداختن به آن در قالب شعر امری واجب است.

وی ضمن مقايسه اشعار دهه 40 و 50 با اشعار بعد از انقلاب اسلامی يادآور شد: اشعار اين دو دهه كه زمان اقتدار حكومت پهلوی است در مقايسه با دوران 30 ساله انقلاب اسلامی نشان‌دهنده دو فضای كاملا مجزا از هم است. عمده‌ترين مفاهيمی كه در اشعار شاعران آن دوران ديده می‌شد چيزی جز سياهی شب، زمستان و مرگ نبود. ستايش مرگ در اين دوره بسيار زياد است و شاعر در اين دوره احساس بن‌بست می‌كند، اما بعد از انقلاب فضا كاملا عوض شد و مفاهيمی چون صبح، سپيده، سحر و غيره وارد ادبيات شاعران شد. بنابراين شعر اين دوره شعر اميد است حتی اگر از يأس حرف بزند باز هم بارقه‌ای از اميد در آن ديده می‌شود.

سنگری در ادامه همچنين در خصوص شاخصه‌های شعر انقلاب گفت: شعر همراه با نقد اجتماعی است كه اين مسئله كاملا طبيعی به نظر می‌رسد يعنی برای رسيدن به مدينه فاضله بايد از «چيزی كه نبايد باشد و هست» و «چيزی كه بايد باشد و نيست» سخن به ميان آيد.

وی گفت: وجود فضای به ظاهر متناقض كه وجهی از آن را آه و سوز و وجه ديگر آن را شور و وجود تشكيل می‌دهد در اشعار شاعران به درستی ديده می‌شود، مثلا اين مصرع از حافظ كه «ای پادشه خوبان داد از غم تنهايی» نمونه‌ای از آن است.

اسماعيل امينی، شاعر طنزپرداز بعد از انقلاب نيز درباره ريشه فرهنگ در شعر انتظار گفت: اين شبهه وجود دارد كه آيا دين داعيه اداره اجتماع را دارد يا اينكه تنها برای تهذيب نفس و ساختن افراد آمده است، علاوه بر اين شبهه مسئله ديگری كه حتی در ميان مذهبيون نيز شنيده می‌شود اين است كه آيا ممكن است كه برای اجرای عدالت بتوان دشواری‌ها را تحمل كرد يا نه.

وی گفت: وقتی در مورد انتظار صحبت می‌شود دو اصل بنيادين دين كه شامل عدالت و امامت می‌شود مطرح است كه پاسخ محكمی به شبهات مطرح شده است.

امينی با انتقاد از رواج برخی تعابير جاهلانه برخی شاعران در خصوص نگاه به مهدويت گفت: امروز متاع شعر عاشقانه متاع پر مشتری است از جاذبه‌های اين كالای پر مشتری هم نمی‌توان برای مطرح كردن مفهومی به سنگينی انتظار استفاده كرد، بلكه بايد قالب مناسبی برای آن پيدا كرد چرا كه بحث انتظار با عاشقانه‌های كوچه بازاری هم سنگ نيست.

وی گفت: انتظار موعود نه اندوهبار است و نه خسته‌كننده و نه حتی از شاعر رفع تكليف می‌كند. شاعر بايد بداند كه اجازه ندارد با لحن آمرانه در مورد مفهوم انتظار صحبت كند.

امينی با اشاره به داشتن ادب نفس به عنوان لازمه شعر آئينی گفت: در گذشته وقتی شاگرد بر سر درس استاد می‌نشست قبل از اينكه بخواهد ادب درس را ياد بگيرد ادب نفس را می‌آموخت، شاعر برای اينكه بخواهد خود را شاعر آئينی بداند بايد خود را دارای ادب نفس بداند و بعد به خودش اجازه دهد در مورد انتظار شعری بسرايد.

وی با انتقاد از نگاه طنازانه به مقوله انتظار گفت: بايد توجه داشت كه طنز در كدام بخش از شعر قرار می‌گيرد و چه مقوله‌ای را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد، طنز گاهی می‌تواند هدايت‌كننده باشد، اما بايد به قدری ظريفانه به كار برده شود تا به صورت توهين درنيايد و اگر در شعر انتظار طنز به كار برده می‌شود بايد بدانيم مخاطب نگاه طنازانه كيست.

در ادامه رضا اسماعيلی درباره آسيب‌های شعر انقلاب سخن گفت. وی با بيان اينكه شاعران از دو منظر مختلف به انتظار نگاه می‌كنند، عنوان كرد: يك منظر عام وجود دارد كه در آن شاعر به بحث انتظار به عنوان مدينه فاضله و آرمانشهر نگاه می‌كند و زاويه ديگر مربوط به جهان‌بينی دينی است كه اين بخش به دو شاخه انتظار انفعالی و انتظار انقلابی و پويا تقسيم می‌شود.

اسماعيلی درباره انتظار پويا و انقلابی گفت: در اين نوع انتظار رويكرد شاعر معرفت‌گرايانه است در اين نوع ديدگاه شاعر به تبيين ويژگی‌های عصر جهان موعود می‌پردازد و ترسيم سيمای انسان كامل اتفاق می‌افتد و رسالت انسان منتظر تبيين می‌شود.

اين شاعر طنزپرداز در ادامه درباره آسيب‌شناسی شعر انتظار در عصر كنونی گفت: شاعر بايد توجه داشته باشد كه امام غائب نيست، او بايد به اين درك برسد در يك مقطعی هم اين غيبت از سوی منتطر است.

وی گفت: يكی ديگر از آسيب‌های موجود در شعر انتظار ايستايی شاعران در بحث محبت اهل بيت (ع) است كه اين شعر را دچار سطحی‌نگری می‌كند. ترسيم چهره موعود به عنوان يك معشوقه زمينی از آسيب وسيع ديگری است كه بر اشعار آئينی وارد است كه شانه خالی كردن از زير بار مسئوليت اجتماعی را در پی خواهد داشت.

اسماعيلی يكی ديگر از آسيب‌های وارد بر اشعار آئينی را اسطوره‌سازی به جای اسوه‌سازی در اين آثار ذكر كرد و گفت: شاعر بايد بر حذر باشد كه از معصوم يك انسان ماورائی غير قابل دسترس بسازد.

وی در پايان اين نشست به كتابشناسی شعر انتظار بعد از انقلاب اسلامی و معرفی آثار برجسته در اين زمينه پرداخت و گفت: از نخلستان تا خيابان عليرضا قزوه، حافظ در اشتياق ظهور، خوشه‌های طلايی محمد علی مجاهدی و اشتياق اطلسی‌ها نمونه‌ای از اين آثار هستند.