اخبار قرآنی (1391/03/08)

گروه انديشه: رئيس فرهنگستان علوم ايران با طرد ادعای واهی مبنی بر وجود عناصر ناسيوناليستی و ايدئولوژيك در آراء فلاسفه اسلامی، تأكيد كرد: جرم ابن سينا و فارابی آن است كه امروز بايد به آنها مباهات كنيم. فلسفه اسلامی تلاشی در راستای تقريب دين و فلسفه است و اين تلاش از خواجه نصيرالدين طوسی تا ملاصدرا و اخلاف او قابل مشاهده است.

به گزارش خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا)، رضا داوری اردكانی، رئيس فرهنگستان علوم ايران، در نخستين روز همايش «علم دينی» به بيان سخنانی در خصوص «مواجهه مسلمين با دانش يونانی» و نيز علل موجده فلسفه اسلامی پرداخت و گفت: محقق بايد پرسش داشته باشد و اگر چنين نباشد، نمی‌تواند صاحب‌نظر شود.

وی با بيان اينكه در تمام قرن دوم و سوم هجری، در هيچ كجای دنيا اثری از فلسفه يونان نيست، اظهار كرد: در اين دوره، فلسفه يونان را تنها می‌توان در جهان اسلام يافت و نيز نشانه‌هايی از آن را می‌توان در مناطقی نظير اندونزی، مالزی، چين و شبه قاره هند يافت كه اتفاقاً مردم اين مناطق اسلام را با زبان فارسی و از طريق ايران شناخته بودند.

داوری با اشاره به ترجمه آثار طبی، رياضی، نجومی، كيميايی و فلسفی يونانيان به زبان عربی، به طرح چهار ديدگاه در خصوص اين رويداد فرهنگی پرداخت و گفت: اولين نگاه اين است كه چنين رويدادی كاملاً اتفاقی بوده است. دومين ديدگاه اين است كه ملاحظات سياسی در كار بوده است. سومين ديدگاه نيز ناظر به هدف تحكيم اصول دين از سوی متفكران اسلامی است و چهارمين منظر اين است كه فيلسوفان مسلمان فلسفه يونان را گرفتند و صرفاً چيزهايی به آن افزودند.

وی با بيان اين‌كه هيچ‌يك از اين چهار ديدگاه صحيح نيست، تصريح كرد: نگاه نخست غلط است، زيرا اگر كسی می‌خواست خزانه‌داری علم كند و آن را به صاحبش برگرداند، تبديل به زكريای رازی و ابن‌سينا و قطب شيرازی نمی‌شد. علاوه بر اين، بايد پرسيد آيا مسلمانان، دانش يونانی را به همان وجهی كه تحويل گرفتند به اروپاييان تحويل دادند كه البته پاسخ اين پرسش منفی است.

رئيس فرهنگستان علوم ايران، در نفی ديدگاه دوم گفت: اگر مبنای مسلمانان برای اتخاذ دانش يونانی ملاحظات سياسی بود، آنان بايد چيزی را كه با دين آشتی داشت می‌گرفتند و بقيه را فرو می‌گذاشتند، اما به رغم نزديكی آراء افلاطون به مباحث الهی، مسلمانان به ارسطو روی آوردند و او را برگزيدند.

وی با رد ديدگاه سوم تصريح كرد: اگر مسلمانان صرفاً به دنبال تحكيم اصول دين بودند، دعوای ميان متكلم و فيلسوف چيست؟ اگر فيلسوفان صرفاً دفاع از دين را مد نظر قرار می‌دادند، قطعاً با متكلمين هم‌كلام می‌شدند، اما بعضاً مشاهده می‌كنيم كه فيلسوفان اطلاق واژه متكلم بر خود را نوعی دشنام تلقی می‌كنند.

داوری اردكانی ديدگاه چهارم را ديدگاهی مكانيستی و ناشی از نگاه مستشرقانه دانست و افزود: اينان بر اين باورند كه هر محصول فرهنگی را می‌توان از هر كجا گرفت و بر آن چيزی افزود يا از آن كم كرد، در حالی كه فلسفه يونان در انتقال به علم اسلامی نمی‌توانست همان فلسفه يونان باقی بماند.

وی در پايان با طرد ادعای واهی مبنی بر وجود عناصر ناسيوناليستی و ايدئولوژيك در آراء فلاسفه اسلامی، تأكيد كرد: جرم ابن سينا و فارابی آن است كه امروز بايد به آنها مباهات كنيم و هجمه‌های موجود، ناشی از تنگ‌نظری و يك‌سويه نگری است. فلسفه اسلامی تلاشی در راستای تقريب دين و فلسفه است و اين تلاش از خواجه نصيرالدين طوسی تا ملاصدرا و اخلاف او قابل مشاهده است.