اخبار قرآنی (1391/03/07)

گروه ادب: مترجم «تفسير كشاف» با بيان اينكه اگرچه تفسيرنگاری بعد از انقلاب روند مثبتی از منظر كمی و كيفی پشت سرگذاشته است، اما هنوز تا رسيدن به نقطه مطلوب فاصله بسياری دارد، عنوان كرد: نپرداختن به تفاسير ادبی، از جمله خلأهای موجود در اين عرصه است.

مسعود انصاری، مترجم تفسير كشاف و قرآن‌پژوه

مسعود انصاری، مترجم «تفسير كشاف» و قرآن‌پژوه، در گفت‌وگو با خبرگزاری قرآنی ايران(ايكنا) با اشاره به فعاليت‌های انجام شده در سه دهه اخير در خصوص نگارش تفاسير قرآنی، گفت: پيروزی انقلاب اسلامی ابعاد وسيع فرهنگی و اجتماعی در كشور داشت كه اين تأثيرگذاری را می‌توان در عرصه‌های مختلف احساس كرد.

وی به روند تفسيرنگاری و ايجاد رويكردهای جديد در اين حوزه اشاره و عنوان كرد: بعد از انقلاب نيز موضوعات جديدی وارد عرصه تفسيرنويسی قرآن كريم شد و وجود همين موضوعات سبب شد تا مفسران به بررسی آيات وحی براساس رويكردهای مختلف بپردازند؛ اما با اين وجود هنوز تا رسيدن به نقطه كمال فاصله بسياری باقی است.

انصاری با بيان اينكه هنوز حق مطلب در نگارش تفسير و پرداختن به آيات مصحف شريف از اين منظر به طور كامل ادا نشده است، يادآور شد: از جمله رويكردهايی كه پس از انقلاب با اقبال كمی از سوی مفسران روبرو بود، نگارش تفسير به زبان ادبی است. در اين سه دهه اخير برخلاف جريان رايج در سده‌های گذشته مفسران به آيات كلام الهی از اين وجه نپرداختند و از اين جهت، خلأ اين‌چنينی در ميان آثار ارائه شده ديده می‌شود.

مترجم «تفسير كشاف» با بيان اينكه يكی از معجزات قرآن كريم، استفاده از زبان ادبی است، تصريح كرد: اگر چه در حال حاضر نياز ضروری جامعه امروز، پرداختن به زبان ادبی قرآن در قالب تفسير نيست، اما پرداختن به آيات كلام الهی از اين منظر يكی از رويكردهای تفسيری از گذشته تاكنون بوده كه بايد به آن توجه شود. پرداختن به آيات قرآن كريم از اين منظر می‌تواند از دو طريق بررسی بلاغت آيات وحی و يا نگارش تفسير به زبان ادبی صورت پذيرد كه متأسفانه در اين سه دهه اخير هيچ كدام از رويكردهای ذكر شده، مورد استقبال مفسران قرار نگرفته است.

طرحی نو در نگارش تفاسير ادبی بيندازيم

اين مترجم قرآن كريم، ضمن تأكيد بر اهميت نگارش تفسير به زبان ادبی، تصريح كرد: البته نگارش تفسير به زبان ادبی و پرداختن به آيات كلام وحی از اين منظر نبايد همانند آثار گذشتگان باشد؛ بلكه نويسنده توانا و هنرمند بايد در اين زمينه با استفاده از ابتكار و خلاقيت و با درنظر گرفتن نيازهای ضروری روز جامعه و زبان معيار اقشار مختلف به اين مقوله بپردازد تا از انجام كارهای تكراری مبرا باشد و اثر جديدی را به مخاطبان عرضه كند.

اين منتقد و مترجم متون دينی، با اشاره به روند ترجمه‌های قرآن كريم در سال‌های اخير، افزود: يكی از حوزه‌های قرآنی كه در سال‌های اخير از نظر كمی با رشد همراه بود، ترجمه‌های قرآن كريم است كه البته اين حوزه نيز با مشكلاتی چون همراه نبودن با زبان معيار و عدم اشراف مترجم بر زبان مبدأ و مقصد همراه بوده است.

اصلی‌ترين دليل توفيق تفسير ادبی قرآن، همراه بودن با زبان معيار است

وی تسلط مفسر بر زبان و ادب فارسی و عربی را از مهمترين شرايط ورود به حوزه نگارش تفاسير ادبی دانست و گفت: مهمترين اصل در نگارش تفاسير ادبی اين است كه مفسر زبان معيار را بشناسد و بر وجوه آن اشراف داشته باشد. منظور از زبان معيار، زبان نسل امروز است. اگر زبان قوم درك نشود، روند ارتباط با آن دچار مشكل می‌شود.

مترجم «بررسی تاريخی قصص قرآن» داشتن زبان معيار را مهمترين توفيق مفسر در نگارش تفسير ادبی دانست و عنوان كرد: زبان گذشتگان اگرچه در اوج غنای ادبی باشد، در برقراری ارتباط با مخاطب امروزی با مشكل همراه است. ويژگی تفسير ادبی در عصر حاضر اين است كه با زبان قوم و عصر خود هماهنگ و در عين حال بازگو كنند زيبايی كلامی و بلاغت آيات وحی نيز باشد.

بررسی تفاسیر ادبی از منظر رویکردهای جدید علمی، یک ضرورت است

انصاری افزود: تفاسير ادبی‌ای كه در طول تاريخ ادبيات فارسی به رشته تحرير درآمده‌اند، منابع ارزشمند تحقيقی و پژوهشی به حساب می‌آيند كه متأسفانه هنوز با رويكردهای جديد به اين موضوعات پرداخته نشده است. اين منابع به دليل دارا بودن از ويژگی‌های زبانی و ادبی، بلاغت و رويكردهای مختلف كلامی و اجتماعی زمينه مناسبی برای پژوهش‌های دانشگاهی دارند كه بايد با توجه به رويكردهای جديد در عرصه ادبيات و زبان‌شناسی مانند نشانه‌شناسی، فلسفه زبان و... مورد واكاوی قرار گيرند.

اين كارشناس و پژوهشگر علوم قرآنی با بيان اينكه موضوعات بسياری در حوزه قرآن‌پژوهی مورد بررسی قرار نگرفته است، يادآور شد: علاوه بر نگارش تفاسير ادبی و خلأ پژوهش‌های موجود در اين زمينه، موضوعات متعدد ديگری نيز در عرصه قرآنی وجود دارد كه بايد به آن پرداخته شود و مورد بررسی قرار گيرد. از جمله اين موضوعات می‌توان به تهيه فرهنگ‌های موضوعی گوناگون از جمله فرهنگ بسامدی واژگان قرآن اشاره داشت كه يكی از منابع معتبر در انجام پژوهش‌های دانشگاهی به حساب می‌آيند.