اخبار قرآنی (1391/03/05)

گروه بين‌الملل: يمن از اولين كشورهايی بود كه بيداری اسلامی آن را تحت تاثير قرار داد و سرانجام عبدالله صالح مجبور به قبول انقلاب مردم و ترك قدرت شد؛ در اين بين مواضع و اظهارنظرها در مورد انتخابات پيش‌ رو و كسب قدرت در اين كشور به شدت تحت تاثير تفكرات قومی قرار گرفته است كه نگاهی تحليلی به اين نظرات می‌تواند نمای انتخابات پيش‌ رو را تا حدودی روشن كند.

تحولات اسلامی و عربی منطقه سبب تغييرات گسترده در ساختار سياسی ديكتاتوری‌های خاورميانه شده است. با اين حال كشورهايی مثل يمن هنوز بهره لازم و كافی را از دگرگونی‌های موجود نبرده‌اند. يمن از اولين كشورهايی است‌ كه حركت مقاومت اعتراضی خود را عليه ديكتاتوری آغاز كرد. از زمان اتحاد يمن شمالی و جنوبی و انتخاب علی عبدالله صالح به عنوان رئيس جمهور، برخی جريان‌های حامی وی با بسط سلطه فردی رئيس جمهوری بدون رقيب يمن اعتراض‌هايی را عليه او آغاز كردند كه به واسطه برخورد سركوب‌گرايانه صالح به خشونت گراييده شد.

معمولا در حركت‌های انقلابی به‌ويژه تحولات اخير منطقه، از رهبری واحد نمی‌توان سخن به ميان آورد. در بسياری از اين انقلاب‌ها همه گروه‌های اجتماعی و سياسی حضور فعالی داشتند و البته كثرت عددی برخی گروه‌های سياسی باعث اقبال مردم به آن‌ها در انتخابات شده است.

در يمن اين وضعيت به شكل ديگری جلوه‌گری كرده است. برای بررسی تحولات در حيطه مسايل داخلی كشور بايد تاثير گروه‌های اجتماعی‌ اين كشور را به دقت مورد بررسی قرار داد.

يمن ساختاری قبيله‌ای دارد و سران قبايل در حيطه نفوذ خود از حكمرانی محلی برخوردار هستند اما بايد توجه داشت كه برخی از كشورهای خارجی از جمله عربستان تحريكات گسترده‌ای را برای نفوذ در بين قبايل آغاز و برخی از سران عشيره را مورد حمايت‌های وسيع قرار دادند. طبيعی است كه چنين بذل و بخشش‌هايی سبب سازماندهی رويكردهای سياسی قبايل خواهد شد. علی عبدالله صالح از زمان كسب قدرت سياسی درصدد بود كه در بين قبايل نفوذ كند اين تلاش گرچه در سال‌های اوليه برای او ثمری داشت اما به واسطه چشم‌داشت‌های سياسی برخی از قبايل از جمله «حاشد» برای تامين منافع آنان و مقاومت صالح برای دادن چنين امتيازاتی در نهايت به درگيری نظامی انجاميد. بگونه‌ای كه برخی معقتدند در حادثه حمله به كاخ رياست جمهوری يمن و زخمی شدن علی عبدالله صالح، اين قبيله نقش داشته اشت.

از ديگر گروه‌های سياسی و اجتماعی يمن بايد از «القاعده جزيره العرب» نام برد كه اين گروه امروز قوی‌ترين شاخه القاعده در منطقه است و هر روز نيز بر دامنه فعاليت‌های خود می‌افزايد. اين جريان در طول دوران فعاليت خود به عنوان مهمترين مشكل امنيتی دولت يمن شمرده می‌شد و حكومت يمن با همراهی آمريكا تلاش گسترده‌ای را برای دفع حملات اين گروه صورت داده است.

«الحوثی‌ها» از ديگر گروه‌های معترض هستند كه سال‌ها يمن صحنه مبارزات خونين حكومت علی عبدالله صالح با آنان بود. سركوب شديد شيعيان يمن توسط دولت، موقعيت حاكمان صنعا را تا حد زيادی متزلزل كرد. علی عبدالله صالح، رييس جمهور يمن با هم‌پيمانی عربستان سعودی و آمريكا مقابله‌ای آشكار با شيعيان يمن را آغاز كرد و اين مساله باعث شد تا شيعيان كه اقليت پرشمار و تاثيرگذاری در اين كشور محسوب می‌شوند به سرسخت‌ترين دشمنان دولت صنعا تبديل شوند. الحوثی‌ها همچنان يك تهديد امنيتی برای حكومت يمن به شمار می‌روند و آنان نيز انتخابات اخير را بازی جديد غرب دانسته و از شركت در آن خوداری كردند.

از قرائن پيدا است كه جابه جايی قدرتی كه با چراغ سبز آمريكا و عربستان در يمن صورت گرفت نه تنها باعث آرامتر شدن فضای سياسی اين كشور نشد بلكه با توجه به ساختار پيچيده اجتماعی اين كشور و مخالفت گروه‌های اصلی معارض با اين انتخابات، يمن آماده از سرگيری اعتراضات است كه مطمئنا اين تنش‌ها به مذاق آمريكا و عربستان كه خواهان حفظ وضع موجود هستند خوش نخواهد آمد.

فتاح غلامی/ كارشناس تاريخ