اخبار قرآنی (1391/03/05)

گروه ادب: قائم‌مقام مركز طبع و نشر قرآن كريم در نشست تخصصی با ناشران خصوصی با اشاره به سياست‌های كتابت، چاپ و نشر قرآن كريم در جمهوری اسلامی ايران، رعايت سياست‌های ابلاغ شده را در جهت حفظ وحدت جهان اسلام دانست.

به گزارش خبرگزاری قرآنی ايران(ايكنا) نشست تخصصی بررسی «سياست‌های كتابت، چاپ و نشر قرآن كريم در جمهوری اسلامی» با حضور سيدعلی سرابی، قائم‌مقام مركز طبع و نشر قرآن كريم جمهوری اسلامی، احمد حاجی‌شريف، معاون نظارت بر چاپ قرآن سازمان دارالقرآن‌الكريم و جمعی از ناشران خصوصی عصر روز گذشته، 4 خردادماه، برگزار شد.

سيدعلی سرابی در ابتدای اين نشست تخصصی كه به منظور تبيين مفاد سياست‌نامه و پاسخ به پرسش‌های مطرح از سوی ناشران خصوصی برگزار شده بود، به ضرورت تدوين سياست‌های موجود اشاره و عنوان كرد: مقام معظم رهبری با عنايت به اين مهم كه در خصوص رسم‌الخط نظرات متعددی وجود دارد و به منظور ايجاد وحدت رويه، از اوايل دهه 70 دستور به تأسيس مركز طبع و نشر قرآن كريم دادند.

سرابی ادامه داد: بعد از تأسيس، مركز به مدت يك دهه به بررسی رسم‌الخط و انجام مطالعات پژوهشی در اين زمينه پرداخت. مقام معظم رهبری بعد از اتمام اين پژوهش‌ها رويه‌ای را اتخاذ كردند و اين رويه تا مدت 10 سال در چاپ و نشر قرآن اعمال و بعد از آن «سياست‌های كتابت، چاپ و نشر قرآن كريم در جمهوری اسلامی» ابلاغ شد.

وی هدف از ارائه و تدوين اين سياست‌ها را ايجاد وحدت رويه در التزام به رسم‌الخط عنوان كرد و گفت: در حال حاضر سه استاندارد در جهان اسلام حاكم است؛ اين در حالی است كه در ايران الگوهای متفاوتی در اين زمينه وجود دارد. به عنوان نمونه بخشی از كشور به شيوه شبه قاره هند قرائت می‌كنند و جمع كثيری از مردم نيز به شيوه عثمان طه آيات را تلاوت می‌كنند.

شیوه‌های مختلف رسم‌الخط سبب شده تا به تحریف قرآن متهم شویم

قائم‌مقام مركز طبع و نشر قرآن كريم جمهوری اسلامی با بيان اينكه وجود شيوه‌های مختلف سبب شده تا از سوی تعدادی از متعصبان اهل سنت متهم به تحريف قرآن شويم، گفت: گاه ناهماهنگی‌های موجود سبب شده تا از سوی برخی از متعصبان تندرو متهم به تحريف قرآن شويم، چراكه بنا بر اعتقاد آنها رسم‌المصحف توقيفی است. با اين وجود اعلام سياست‌های مذكور از سوی مركز طبع و نشر قرآن كريم به منظور ايجاد وحدت رويه انجام شده است، نه بر مبنای اعتقاد به توقيفی بودن رسم‌المصحف.

به گفته سرابی، جمهوری اسلامی ايران تاكنون برای حفظ وحدت اسلامی و يكسو بودن با جهان اسلام برخی مسائل را به مصلحت ارجاع می‌دهد، التزام به رسم‌المصحف و تدوين سياست‌های ذكر شده نيز همين وضعيت را دارد و صرفاً برای حفظ وحدت اسلامی اعلام شده است.

وی با بيان اينكه اهل تسنن به علامتگذاری قرآن به شيوه فارسی ايرادی وارد نمی‌كند، يادآور شد: بنابراين، سياست‌های اعلام شده تنها منحصر به التزام به رسم و املای كلمه است و به همين خاطر برای علامتگذاری كه به اصطلاح ضبط خوانده می‌شود، محدوديتی ايجاد نمی‌كند. به عبارت ديگر، اسكلت كلمه كه به آن رسم می‌گويند، در اين سياست‌ها مورد بحث است.

سرابی با بيان اينكه مخاطب اصلی «سياست‌های كتابت، چاپ و نشر قرآن كريم در جمهوری اسلامی» ناشران دولتی هستند، تصريح كرد: مخاطب اصلی اين سياست‌ها ناشران دولتی‌ای هستند كه قرآن را با شمارگان بالا و به منظور عرضه در خارج از كشور با عنوان قرآن رسمی جمهوری اسلامی به چاپ می‌رسانند.

قائم‌مقام مركز طبع و نشر قرآن كريم جمهوری اسلامی با بيان اينكه رعايت سياست‌های اعلام شده از سوی ناشران خصوصی با ناشران دولتی متفاوت است، ادامه داد: ابلاغ و رعايت اين سياست‌ها از سوی ناشران خصوصی نبايد به گونه‌ای باشد كه آنها متضرر شوند. طبق بند چهار سياست اعلام شده، ناشرانی كه قرآن را با رسم خاصی تاكنون چند بار به چاپ رسانده‌اند، می‌توانند به چاپ آن ادامه دهند؛ اما چون قرار است در يك برهه زمانی به وحدت رويه برسيم، كم كم اين سياست‌ها رعايت می‌شود.

وی با بيان اينكه ناشران خصوصی زمانی كه می‌خواهند كتابت جديدی از آيات قرآن را ارائه كنند، می‌توانند اصلاحات لازم را اعمال كنند، يادآور شد: مجموع كلماتی كه در قرآن رسم خاص دارند، 7 هزار كلمه است كه 10 درصد از واژگان را تشكيل می‌دهد. بسياری از اين تعداد واژگان مطابق رسم‌المصحف نوشته شده‌اند كه اين امر بيانگر التزام كاتبان قديمی بر رسم‌المصحف است. تفاوت‌های موجود نيز به دليل ترجيح گويشی بر گويش ديگر است.

به گفته سرابی، اصلاح رسم اين كلمات با فناوری موجود و اسكن در مركز طبع و نشر قابل انجام است؛ از اين رو اگر ناشری قرار است قرآن را با حروفچينی و كتابت جديد ارائه كند، می‌تواند با مراجعه به مركز طبع و نشر مشكلات موجود را برطرف كند. علاوه براين، در حال حاضر در حال انجام مذاكراتی هستيم كه هزينه‌های مادی احتمالی نيز برای ناشران برطرف شود. مركز طبع و نشر قرآن كريم درنظر دارد تا با همكاری همه ناشران به وحدت رويه برسد و اصلاحات لازم را انجام دهد.

مركز طبع و نشر قرآن، هيچ ناشری را موظف به رعايت شيوه قرآن‌های چاپ شده از سوی این مركز نمی‌کند

قائم‌مقام مركز طبع و نشر قرآن كريم در ادامه با بيان اينكه اين مركز هيچ ناشری را موظف به رعايت شيوه قرآن‌های چاپ شده از سوی مركز طبع و نشر نمی‌كند، افزود: انجام و اجرای سياست‌های اعلام شده ابعاد وسيع فرهنگی و اجتماعی دارد، از اين رو نمی‌توانيم رعايت يا عدم رعايت را به اختيار و سليقه عموم مردم بگذاريم.

وی با بيان اينكه تاكنون بيشتر قرآن‌های چاپ شده در ايران به شيوه عثمان طه بوده است، ادامه داد: رسم‌المصحف موضوعی بوده كه كاتبان از قديم به آن توجه داشتند، اما گاهی به دلايل مختلف از آن عدول كرده‌اند. وجود رسم‌المصحف از معجزه بودن و تحريف نشدن قرآن حكايت می‌كند.

سرابی تصريح كرد: نظرات مختلفی راجع به رسم‌المصحف وجود دارد كه برخی مانند مالكی و حنبلی رعايت آن را واجب می‌دانند و عده‌ای ديگر اين طور فكر نمی‌كنند. اصرار ما بر التزام رسم‌المصحف مانند مالكی و حنبلی توقيفی بودن آن نيست، بلكه صرفاً برای حفظ وحدت رويه است. مقام معظم رهبری نيز تأكيد بر التزام به رسم‌المصحف دارند.

اين كارشناس حوزه قرآنی به پرسش‌های موجود در رابطه با بُعد هنری خطوط اشاره و عنوان كرد: اعلام اين سياست‌ها، چنان كه در بند سوم سياست‌ها اعلام شده است، محدوديتی برای هنرمندان ايجاد نمی‌كند. اگر از تعصبات بگذريم، به رسم متحد می‌رسيم، رسم‌المصحفی كه شيوه نگارش در زبان عربی صدر اسلام بوده و جزء ميراث فرهنگی ما به حساب می‌آيد و بايد در محافظت از آن بكوشيم.

مرکز طبع و نشر قرآن کریم، آماده اصلاح رسم کلمات است

سرابی در پاسخ به پرسش يكی از ناشران مبنی بر زمان ارائه اصلاحات انجام شده چه ميزان است، يادآور شد: مركز طبع و نشر قرآن كريم به منظور انجام اصلاحات لازم، در حال تربيت نيروهای متخصص در زمينه‌های گوناگون است؛ مدت زمان انجام اصلاحات بستگی به تعداد واژگانی دارد كه نياز به اصلاح دارند. برای ناشران خصوصی الزامی نيست كه حتماً در يك زمان مشخص اين اصلاحات را انجام دهند، همانطور كه گفته شد با گذشت زمان و با همكاری همه ناشران به يك وحدت رويه خواهيم رسيد.

قائم‌مقام مركز طبع و نشر قرآن كريم به قرآن‌هايی كه به صورت جزء‌جزء چاپ می‌شوند، اشاره و عنوان كرد: در اين رابطه دستورالعمل متفاوتی وجود دارد، اما ناشران اين نوع آثار با مشكلات موجود در چاپ قرآن به صورت كامل مواجه نيستند. علاوه براين، امكان تغيير در آئين‌نامه نيز وجود دارد.

التزام به رسم‌المصحف، بُعد هنری اثر را زیرسوال نمی‌برد

وی در پايان با اشاره به پرسش يكی از ناشران مبنی بر اينكه آيا التزام به رسم‌المصحف منجر به ابطال هنر چندصدساله ايرانی در عرصه كتابت می‌شود يا خير، به آثار نفيس اشاره و عنوان كرد: گاه ديده می‌شود كه اثری از نفاست خاصی برخوردار است كه در قالب اثر هنری به چاپ می‌رسد؛ در اين صورت تغيير رسم كلمات به هنری و نفيس بودن اثر بستگی دارد كه با نظر كارشناسان اعمال می‌شود.

‌يادآور می‌شود، اين نشست تخصصی در راستای ابلاغ «سياست‌های كتابت، چاپ و نشر قرآن كريم در جمهوری اسلامی» و به منظور پاسخ به شبهات و پرسش‌های موجود در ميان ناشران خصوصی برگزار شد كه در آن علاوه بر مسئولان مركز طبع و نشر قرآن كريم، نمايندگانی از ناشران خصوصی از جمله نشر نگار، نشر اسلامی، نشر فيض كاشانی و انتشارات ياسين حضور داشتند.