بايد و نبايدهاي يخچالي
پنج شنبه 4 خرداد 1391 12:16 PM
شيوه نگهداري مواد غذايي خريداريشده در يخچال و مدتي كه بتوان آنها را با كمترين مقدار از دست رفتن ويتامينها، فيبرها و مواد مغذيشان حفظ كرد و تازه و باطراوت نگهشان داشت، يكي از عوامل موثر در حفظ سلامت غذايي خانوادههاست.
بهتر است مواد خوراكي را فقط به مقدار مورد نياز و بر اساس نيمه تاريخ انقضا خريداري و مصرف كرد. نيمه تاريخ انقضا، نصف زماني است كه هر ماده خوراكي را ميتوان از تاريخ توليد تا نهاييترين زمان انقضاي آن مصرف كرد.
شرايط نگهداري و ارزش غذايي
بهترين مكان براي نگهداري مواد غذايي، جاي خنك و تاريك است. دماي اندك، سرعت تكثير ميكروبها و عوامل فسادزا را كم ميكند و برعكس، از آنجا كه ويتامينها در برابر نور و گرما مقاومت زيادي ندارند، شرايط نامناسب ذخيرهسازي، خيلي زود ارزشهاي غذايي آنها را از بين برده، بسرعت فاسدشان ميكند.
خوردن خوراكي كه ارزش غذايي ندارد، مثل آن است كه تفالههايي را براي پر كردن شكم، روانه معده خود كرده باشيد.
در نظر بگيريد يك دسته اسفناج در دماي هواي معمول، 80 درصد مواد مفيد خود را از دست ميدهد و طي يك نيمروز بسرعت پلاسيده ميشود، اما در يخچال تقريباً دوسوم مواد مغذي خود را همچنان حفظ كرده، تا دو يا حتي سه روز باطراوت و تازه ميماند. موز كه ميوهاي گرمسيري است بايد در لفافي از ورق نازك آلومينيم يا كاغذ و در جاي تاريك نگهداري شود، نه درون يخچال؛ در غير اين صورت بسرعت خراب و قهوهاي شده، لهيده و فاسد ميشود. حال اگر هر ماده خوراكي را كه ارزش غذايي آن از دست رفته، به شكل تفالههاي باقيمانده از اسفناجي پلاسيده يا موزي لهيده ببينيد، ديگر تمايلي به خوردن مثلا ماهي يك سال مانده در فريزر نخواهيد داشت.
دستهبندي مواد غذايي
هوا هر چه سردتر باشد، در لايههاي پايينتر قرار ميگيرد؛ يعني حتي درون يخچال هم اين قانون فيزيك ساري است: هر طبقه از يخچال دماي خاصي دارد.
مولكولهاي هوا هر چه به منبع سرما نزديكتر باشند، به انجماد نزديكتر است؛ يعني هواي طبقات تعبيهشده بر در يخچال گرمتر از هواي نزديك به لولههاي سردكننده است.
سعي كنيد دماي سردترين بخش را همواره بين صفر تا پنج درجه نگه داريد. بر اين اساس، بهترين مكان براي نگهداري گوشت تازه، كشوهاي پايينتر با دماي صفر تا سه و ميوههاي مناطق سردسير و سبزيجات ، طبقه بالاي گوشتهاست.
دماي يخچال را همواره ثابت نگه داريد. ثابت نگه داشتن يعني اينكه حتيالامكان از باز و بسته شدن مداوم در يخچال جلوگيري كنيد و اگر عادت داريد در يخچال را باز گذاشته و تازه فكر كنيد كه «خب، چه ميخواستم؟!» يا «فلان چيز را كجا گذاشتهام؟» حتماً هر چه زودتر اين عادت را ترك كنيد، زيرا هم به اقتصاد خود لطمه زدهايد، هم به سالم نگه داشتن مواد ديگر درون يخچال.
انواع لبنيات ، تخممرغ و آنچه را از غذاي وعده قبل باقيمانده، در طبقه بالاتر نگه داريد. سسها، نوشيدنيها و محصولاتي از اين دست را هم ميتوانيد در طبقات تعبيهشده روي در نگهداري كنيد.
طبقات در يخچال را از مواد و بستههاي سنگين پر نكنيد تا هزينه تعمير افتادگي در به فهرست مخارجتان اضافه نشود.
ميوهها را در كنار هم قرار ندهيد. نگهداري سيب، گوجه، هلو و زردآلو در كنار كيوي، خربزه و طالبي سبب آزاد شدن بيشتر گاز اتيلون و سرعت نرمشدن و رسيدگي ميوههايي چون كيوي و در نتيجه، كمشدن مدت ذخيرهسازي آن ميشود.
برخي ميوهها مثل انگور و توتفرنگي سريعتر ميرسد. بعضي ديگر مثل خيار و مركبات مقاومتر است و مدت بيشتري ميتوان آنها را نگه داشت.
بهترين راه آن است كه هر ميوه را در لفافي پلاستيكي بپيچيد و حواستان باشد كه هر چند وقت يك بار بررسي كنيد تا اگر لك يا خرابياي ديد، آن را از باقي ميوهها جدا كنيد.
بايد و نبايدهاي يخچالي
يخچالها، چالههايي براي ريختن و انباشتن هر چه به دستتان ميرسد نيست؛ فضاي يخچال را زياد پر نكنيد تا هواي خنك براحتي بين مواد غذايي و خوراك ذخيره شده گردش داشته باشد.
در اين صورت در دماي صفر درجه، بسياري از ميوهها و سبزيجات را ميتوان حتي تا دو هفته در شرايط بهينه نگهداري كرد.
خوب است از هر خوراك فسادپذيري كه بايد در يخچال نگهداري شود، به اندازه مصرف در كوتاهمدت خريداري كرده، براي پرهيز از نرسيدن مواد مغذي به بدن و ابتلا به سوءتغذيه به رغم مناسب بودن خورد و خوراكتان، عادت اضافه خريدن و انباشت مواد را كنار بگذاريد.
به عنوان مثال، سبزيجات را فقط به مقدار مصرف دو يا سه روز خود و خانواده بخريد تا با قرار دادنشان در ظرف دردار و ميان پارچه يا كاغذ بهداشتي هم طراوت و تازگي آنها را حفظ كرده باشيد، هم از حداكثر فيبر و مواد مغذي آن بهره ببريد.
پنيرهاي سفت ماناتر از پنيرهاي نرم است و اگر اصل پرهيز از انباشت را رعايت كنيد تا سه هفته ميتوان آنها را در يخچال نگه داشت.
حتماً قبل از مصرف خوراكيهايي مثل پنير، رب و سس دقت كنيد كه كپكنزده باشد. برخي كپكها بخوبي ديده نميشود، بو و مزه خاصي ندارد و ممكن است شما را مسموم كرده يا حداقل بر افساد خوردنيهاي ديگر اثرات نامطلوب بگذارد.
ماندگاري و تنوع شرايط
افزايش مدت نگهداري هر مادهاي به جا و شرايط ويژه خاص همان ماده بستگي دارد. به عنوان نمونه تخممرغ را نبايد در قفسههاي بالايي يا طبقات روي در نگه داريد؛ دماي اين قسمت بيشتر از قسمتهاي ديگر يخچال است و هر ساعتي كه تخممرغ در هواي گرم نگه داشته شود، مواد مغذي بيشتري را از دست ميدهد.
هويج، چغندر و مانند آن را به جاي نگهداري درون يخچال، با فاصلهاي مناسب در صندوقي كوچك و در جايي تاريك گذاشته، روي آنها را با شن نرم بپوشانيد تا ماندگاري بيشتري داشته باشد، اما اگر ميخواهيد آنها را در يخچال نگه داريد، حتماً برگهايشان را چيده، دور بريزيد.
با اضافه كردن يك ساقه كرفس به درون كيسه نان و نگهداري آن در يخچال يا فريزر، ماندگاري نان بيشتر ميشود. در شيشه آبليمو را همواره پس از مصرف محكم كنيد تا بوي آبليمو بر مواد ديگر اثر نگذارد و عمر يخچال، بخصوص لاستيك دور در نيز كاهش نيابد.
قارچ را درون يخچال و پيچيده در پاكتهاي كاغذي نگه داريد، نه درون كيسههاي پلاستيكي. غذاهاي مانده از وعدههاي پيشين را بيش از سه روز درون طبقات يخچال نگه نداريد؛ اغلب اين غذاها پس از زمان يادشده خاصيت خود را از دست داده و فقط تفالههايي محسوب ميشود كه اگر خطر مسموميت را در پي نداشته باشد، با پر كردن بيهوده معدهتان، سوءهاضمه را نصيبتان ميكند.
كلام آخر اينكه نگهداري مواد غذايي فوت و فنهايي دارد كه اگر آنها را بدانيد و رعايت كنيد، مانايي خوراك و سلامت غذايي خود را تا حدود زيادي تضمين كردهايد.
جام جم
