اخبار قرآنی (1391/03/02)

گروه ساسی و اجتماعی: قائم مقام رئیس دانشگاه مفيد تأکید کرد: بدون دخالت امر متعالی، امور اخلاقی نمی‌تواند ثابت تعريف شود.

به گزارش خبرگزاری قرآنی قرآنی ايران(ايكنا) شعبه قم، همايش علمی «عدالت از سه منظر» با موضوع عدالت از منظر فلسفه شب گذشته، اول خردادماه در دانشگاه مفيد با همت مشترك انجمن‌های علمی دانشجويان مفيد برگزار شد.

سيدمسعود موسوی، قائم مقام رئیس دانشگاه مفيد در اين جلسه گفت: بحث از عدالت، ‌بحثی است كه همه را به هيجان وا می‌دارد. عدالت آرمانی است در طول تاريخ كه سرها برای آن بر دار رفته، ‌انقلاب‌ها و شورش‌ها اتفاق افتاده است و در طول تاريخ در تمام جنگ‌ها عدالت موضوع بوده است و هر دو طرف مدعی عدالت بوده‌اند.

وی ادامه داد: بحث از عدالت در تمام رشته‌ها، خصوصا حقوق وجود دارد در اقتصاد، اقتصادانان در پی گسترش عدالت هستند اما در هيچ كدام از اين رشته‌ها مفهوم‌سازی اتفاق نمی‌افتد. مفهوم‌سازی درباره عدالت و ديگر مفاهيم ارزشی كار فيلسوف است سپس بر پايه اين مفاهيم، حقوقدان سعی می‌كند قوانين عدالانه وضع كند يا شخص سياستمدار سعی می‌كند بر اساس آن نظام سياسی عادلانه پی‌ريزی كند.

وی درباره تعريف عدالت گفت: اولين پاسخ اين است كه عدالت قرار دادن هرچيزی در جای خودش است پس در هر موردی بايد ديد جای هر شی ‌كجاست تا در جای خودش قرار گيرد ولی پاسخ فلسفی و دقيق عدالت از نظر افلاطون هماهنگی است؛ عدالت يك جنبه شخصی دارد و يك جنبه اجتماعی و هم فرد عادل است و هم جامعه عادلانه است.

وی تأکید کرد: در بعد فردی عدالت را هماهنگی توانايی‌های فردی می‌داند و در بعد اجتماعی هماهنگی اجتماعی و اينكه كسی در كار ديگری دخالت نكند؛ رعيت در كار نگهبان و پادشاه دخالت نكند.

موسوی اضافه كرد: در بحث فلسفه ارزش‌ها كه رشته گسترده‌تر از فلسفه اخلاق است يك مفهوم نمی‌تواند جدا از ديگر مفهوم‌های ارزشی وجود داشته باشد و تعريف شود؛ عدالت را بدون مفهوم حق و خير و جدای از آن‌ها نمی‌توان تعريف و هم تفكيك كرد چون در زمينه‌های مختلف می‌توان آنها را به جای هم استفاده كرد.

وی با بيان اينكه عدالت بايد طوری تعريف شود كه برای همه ثابت باشد تصريح كرد: عدالت بايد به صورت عينی تعريف شود؛ افلاطون اين مطلب را درباره كل دانش صادق می‌داند و عينی بودن را بر اساس عالم مثل تعريف می‌كند. شناخت من از هر چيز به اين دليل كه قبلا اصل آن را در عالم مثل ديده‌ايم و اكنون با سايه‌ها آن مواجه هستيم عينی می‌شود ولی عالم مثل افلاطون ادعای بدون دليل است اين فرض به شدت مورد شبهه و اشكال است.

قائم مقام دانشگاه مفيد برای مفهوم عينی دادن به عدالت در گفتمان درون دينی عدالت را به امر متعالی نسبت داد و بیان کرد: در گفتمان دينی ،عدالت آن است كه خدا اراده كرده است و اگر خلاف اراده او بود غيرعادلانه است ولی اين تعريف چند اشكال دارد.

وی ادامه داد: اولين اشكال اين است كه مفاهيم دينی را با عدالت نمی‌توان سنجيد و نمی‌توان گفت خدا عادل است چون وقتی می‌گوييم خدا عادل است يعنی عدالت را می‌فهميم و بعد خدا را با آن می‌سنجيم؛ دوم اينكه بسياری از ضوابط اجتماعی به عنوان دستورات دينی بيان می‌شود اينها دستورات مستقيم دين نيست بلكه استنباط از دين است و در اين صورت نياز به درك مستقل از مفاهيم ارزشی داريم كه متون دينی را با آن می‌سنجيم.

موسوی با تأكيد براينكه بهترين پاسخ، ‌پاسخ فيلسوفان تحليلی است اظهار كرد: فيلسوفان تحليلی امری را عادلانه می‌دانند كه چهار فاكتور برابری (در شرايط يكسان می‌گوييد به نوع يكسانی با طرفين برخورد می‌شود)، نياز (بعضی اوقات عدالت را بر اساس نياز تعريف می‌كنيد. كسی كه تشنه‌تر است بايد آب بييشری به او تعلق بگيرد)، شايستگی (كسانی كه از شايستگی بيشتر برخوردارند بايد بيشتر استفاده كنند) و چهارمين فاكتور تعامل (كسی كه كاری كرده اكنون نيز عادلانه آن است كه شما هم برای او كاری انجام دهيد) را دارا باشد.

وی تصريح كرد: در اكثر موارد بيشتر از يك فاكتور تأثيرگذار است و گاهی هر چهار فاكتور تأثيرگذار است و اين يك كار صرفا تحليل زبانی است.

وی بیان کرد: يك راه تعريف عدالت اين است كه ببينيم مردم چگونه استفاده می‌كنند. اين درست است كه ذهنی و موضوعی نيست و آن را به بين الاذهانی بودن تبديل می‌كند اما هنوز نسبيت را از اين مفهوم نگرفته است ممكن است در طول تاريخ برداشت انسان‌ها عوض شود و امری كه اكنون عادلانه است چند صد سال قبل عادلانه نبوده باشد با توجه به اين مشكلات در اين صورت مطلق‌گرايی را نمی‌توان در امور ارزشی حفظ كرد.

موسوی با اشاره به اينكه كه چگونه می‌توان مفاهيم ارزشی را طوری تعريف كرد كه برای همه انسانها در همه زمانها و همه مكانها ثابت باقی بماند گفت: علی الظاهر نمی‌توان راهی برای تعريف مفاهيم ارزشی معرفی كرد؛ اصول اخلاقی كه در ۲۰۰۰ سال پيش حاكم بود الان خيلی عوض شده است ولی اين به معنای اين نيست كه تمام مبانی اخلاقی عوض شده باشد و خشنود كردن ديگران و كمك به ديگران حسن اخلاقی بود و الان نيز هست پس هسته‌ای در اخلاق است كه ثابت می‌ماند.

قائم مقام رياست دانشگاه مفيد در پايان تأكيد كرد: بدون دخالت امر متعالی، امور اخلاقی نمی‌تواند ثابت تعريف شود.