مقالات علوم سیاسی

تقسيمات کشوري همان طوري که از نام آن مشخص است به فرآيند تقسيم بندي فضاي کشور به واحدهاي کوچکتر، براي سهولت اداره آن و تامين امنيت و بهبود اوضاع اجتماعي اقتصادي، اطلاق مي شود. در واقع تقسيمات کشوري يکي از ابزارهاي مهم حکومت ها براي سازماندهي سياسي فضاي کشور به شمار مي رود. در ايران نيز تقسيم بندي فضاي کشور به واحدهاي کوچک تر سابقه ديرينه اي دارد و از شکل گيري اولين حکومت سرزميني (هخامنشيان) تا به امروز، براي اداره و کنترل مطلوب فضاي سرزمين توسط حکومت ها، مورد استفاده قرار گرفته است. در اين تاريخ طولاني (بيش از 2500 سال) عوامل و عناصر مختلفي ازجمله وسعت جغرافيايي کشور، ويژگي هاي طبيعي سرزمين، پراکندگي و تنوع قومي - نژادي و مذهبي، مسايل نظامي، کانون هاي شهري و ... بر الگوي تقسيم بندي فضاي کشور تاثيرگذار بوده است. در دوران معاصر نيز مي توان به عواملي مانند شاخص هاي علمي و قانوني، شکل حکومت و نوع رژيم سياسي، جغرافياي قدرت و حمايت، اقليت هاي اكولوژيك، محيط استراتژيک و فضاهاي پيراموني كشور و ... اشاره کرد. پر واضح است که ميزان تاثيرگذاري اين عوامل در شکل گيري واحدهاي سياسي - اداري کوچک تر در دوره هاي مختلف يکسان نبوده است. از اين رو در مقاله حاضر بررسي عوامل موثر در نحوه تقسيمات کشوري در ايران به دو دوره تقسيم شده است: دوران تاريخي که از شکل گيري اولين حکومت سرزميني آغاز مي شود و تا تصويب اولين قانون تقسيمات کشوري در سال 1285 ه.ش ادامه مي يابد. دومين مرحله دوران معاصر است که از تصويب اولين قانون تقسيمات کشوري و شکل گيري حکومت بسيط و متمرکز آغاز شده و تا به امروز ادامه دارد. در هريک از اين دو دوره عوامل متنوع و متفاوتي الگوي تقسيمات کشوري را تحت تاثير قرارداده است که مهم ترين عامل تاثيرگذار در دوران تاريخي وسعت جغرافيايي کشور، و در دوران معاصر شکل متمركز حکومت بوده است.

 نسخه قابل چاپ