مقالات علوم سیاسی

در سپتامبر 1960، نمايندگان دولت هاي ايران، عراق، کويت، عربستان و ونزوئلا در بغداد گرد هم آمدند تا براي جلوگيري از کاهش مجدد و مستمر قيمت هاي اعلان شده نفت توسط کمپاني هاي بزرگ صاحب امتياز چاره انديشي نمايند. اين نشست منشا تشکيل سازمان کشورهاي صادرکننده نفت (اوپک) گرديد که هم اکنون نيم قرن از عمر آن مي گذرد. تاسيس اين سازمان عکس العملي سياسي به محرکي اقتصادي بود، زيرا طي چند دهه درآمد نفتي براي اين کشورها تبديل به مهم ترين منبع قدرت، مشروعيت و موجوديت شده بود. نمايندگان دولت هاي عضو به عنوان کارگزاراني سياسي، درباره سقف توليد نفت سازمان و سهميه اعضا تصميم گيري مي کنند و از اين طريق روي قيمت يک کالاي اقتصادي بسيار حياتي بين المللي اثر مي گذارند. از آنجا که مصرف نفت و انرژي از مولفه هاي اساسي توليد ثروت مي باشد و ثروت و اقتصاد نيز به نوبه خود شرط لازم براي توليد قدرت و امنيت هستند، بين نفت، ثروت، قدرت، امنيت و سياست پيوندي اساسي وجود دارد. اوپک با ظرفيت هاي عظيمي که در جهان از لحاظ ميزان ذخاير، توليد، صادرات و ظرفيت مازاد نفت دارد، طي پنجاه سال تبديل به يکي از مهم ترين سازمان هاي موثر در اقتصاد سياسي بين المللي شده است و ساختار و کارکردش در اقتصاد و سياست در سطوح ملي، منطقه اي و بين المللي تاثير دارد. در اين نوشتار چگونگي و چرايي تعامل اين سازمان با متغيرهاي سياسي و بين المللي، با رويکرد اقتصاد سياسي بين المللي و با روش توصيفي- تبييني مورد بررسي قرار مي گيرد. يافته ها و توصيه مهم اين کنکاش چنين است که عملکرد بهينه سازمان مي بايست تابعي از حفظ فاصله مناسب تصميمات آن با قدرت و سياست باشد. بنابراين ارزيابي فرصت ها و تهديدهاي اين نسبت در نيم قرن گذشته مي تواند يکي از دستمايه هاي مهم براي تدوين راهبردهاي کار آمد در راستاي ماندگاري و کارايي اوپک در نيم قرن آينده باشد.

 نسخه قابل چاپ