مقالات علوم سیاسی

در اين پژوهش فرآيند تحول ماهيت «پيوند نخبگان موسس» و تاثير آن بر «ساخت دولت» از ابتداي عصر صفوي تا پايان حکومت شاه عباس، با روش تحقيق تاريخي، مورد بررسي قرار گرفته است. ساخت دولت صفوي، در دوره شاه اسماعيل، ساختي «دين سالارانه» بود. در چنين ساختاري شاه هم از اقتدار دنيوي برخوردار بود هم از اقتدار ديني، نهادهاي ديني بر نهادهاي سياسي و نظامي برتري داشتند و نهادهاي سياسي مهم اين دولت نظير «وکيل نفس همايون» و «خليفه الخلفا» در پيشينه خانقاهي صفويان ريشه داشتند و به عنوان واسط ميان شاه و مردم عمل مي کردند. در اين دوره حکام ايلات اختيارات گسترده اي داشتند و وجودنهادهاي واسط مانع از خود کامگي شاه مي شد. با مرگ شاه اسماعيل، پيوندهاي صوفيانه رو به ضعف نهاد و «پيوندهاي شاهسوني» جايگزين آن گرديد. پيدايش پيوند جديد موجب گرايش ساخت دولت به «ديوان سالاري سلطنتي» شد. اين ساختار در دوره شاه عباس اول شکل نهايي به خود گرفت. در ساختار جديد، دستگاه ديوان سالاري گسترش پيدا کرد، بسياري از زمين هاي دولتي به زمين هاي سلطنتي تبديل شدند، ارتش جديدي متشکل از غلامان گرجي و چرکس جايگزين ارتش قبيله قزلباش گرديد، اين ارتش مستقيما زير نظر شاه خدمت مي کرد و از او دستور مي گرفت و نهادهاي ديني از نهادهاي سياسي و نظامي منفک شدند. در اثر سياست هاي شاه عباس اول، دولت ساختاري متمرکز، اقتدارگرا و بوروکراتيک به خود مي گرفت.

 نسخه قابل چاپ