مقالات علوم سیاسی

  3 : پژوهشنامه علوم سياسي پاييز 1386; 2(4 (8)):115-149.   چيستي مفهوم فرنگ در گزارش نامه هاي تاريخي روزگار قاجار   خليلي محسن*   * دانشگاه فردوسي مشهد    

هم سرنوشت بودن داستان و تاريخ، معماي غامضي نيست. زيرا اندکي دقت در مفهوم واژه تاريخ مي تواند چاره ساز باشد. بي گمان اين نکته پذيرفتني است که جهان تشکيل شده از رويدادهاي بسيار است. اما ميان رويدادهاي محسوب و معطوف و رويدادهاي به شمار نيامده و مورد توجه قرار نگرفته، تفاوت بسيار است. تاريخ به معناي پژوهش درباره رويداد و يا رويدادهايي است که در يک دوره زماني خاص از سوي فرد يا افراد پژوهشگر به شمار آمده، به چشم ديده شده و در ذهن، مورد توجه قرار گرفته اند و به کار ساختن سازه اي از روايت درباره همان رويدادها آمده اند. به ناچار، واقعيت فزون بر تاريخ است و با فاصله اي بسيار از حيث عدد و رقم، پيشتاز است. اين امر به زايش هويت مي انجامد. هويت در اين معنا يکي از محک هايي است که مي توان با تکيه بر آن، رخداد تاريخي شده را مورد بررسي قرار داد. هويت به معناي امري انباشتي و تراکمي واجد دو ويژگي هم زمان رشديابنده است: از يک سو، به شناسايي بودن ها مي انجامد، به اين معنا که ناظر بر واقعيتي مي شود که پيشاپيش وجود دارد و موجوديت خود را اعلام کرده است؛ از ديگر سو، به بازشناسايي شدن ها مي پردازد که ناظر بر پديده اي است تاريخي شده که در فضاهاي مکاني و زماني جديد نيازمند تعبير و تعريف جديدي مي گردد. هنگامي که از هويت به مثابه فرآيند سخن مي گوييم، در حقيقت از استمرار پديده هاي تاريخي شده اي سخن به ميان آورده ايم که يک فرد، گروه، قوم يا ملت در مقام پاسخ به پرسش هايي برمي آيد که از او درباره گذشته اش پرسيده اند. پرسش هايي مانند چه کسي بوده است؟ کجا بوده است؟ چه بوده است؟ و اکنون چه هست؟ نشانگر شناسايي تشخص هاي واقعا موجود و بازشناسايي تمايزهاي از نظر تاريخي موجود، مي شود و بر انبوهي از مفهوم ها و کردارهايي استوار است که خود را در برابر دگر شکل مي دهند. نگارنده با واکاوي 6 اثر تاريخ نويسانه عصر قاجار درصدد بررسي عنصر فرنگي هويت در گزارش هاي تاريخي روزگار قاجاران برآمده است.

  كليد واژه: هويت، تاريخ نگاري، عنصر فرنگي هويت، قاجاريه، کيستي و چيستي ايران    

 نسخه قابل چاپ