بانک مقالات جغرافیا

در اين مقاله استان هاي کشور به ويژه استان ايلام، از نظر شاخص هاي توسعه انساني، مورد بررسي و تحليل قرار مي گيرد. روش تحقيق در اين پژوهش تركيبي از روش هاي توصيفي و موردي- ژرفانگر است، كه از روش توصيفي مبتني بر تجزيه و تحليل آمار و اطلاعات مستخرج از اسناد و مدارک علمي و معتبر و در تحليل اين شاخص ها در استان هاي کشور به ويژه استان ايلام، از روش موردي- زمينه اي استفاده شده است.
نتايج به دست آمده مطالعه نشان مي دهد که از نظر شاخص هاي توسعه انساني، استان هاي تهران، اصفهان، قزوين، گيلان و فارس به دليل بالا بودن سطح درآمدي و آموزش و وضعيت بهتر اميد به زندگي از ساير استان ها بالاتر بوده اند و در مقابل استان هاي سيستان و بلوچستان، کردستان، اردبيل و کهگيلويه و بويراحمد از اين لحاظ، در پايين ترين سطح توسعه انساني قرار گرفته اند. پايين بودن سطح درآمدها، سطح پايين سرمايه گذاري زيربنايي و کيفيت پايين زندگي، از جمله دلايل مهم در اين خصوص است. عامل مشترکي که در روند توسعه انساني بيشتر استان ها به چشم مي خورد، اين است که شاخص هاي آموزشي و اميد به زندگي آن ها در مقايسه با شاخص درآمدي، در وضعيت بهتري قرار دارند. همچنين نتايج بررسي و تحليل ها نشان مي دهد که استان ايلام با رتبه 22 در بين استان هاي کشور در جايگاه نامطلوب و نامناسبي قرار گرفته است. از مهمترين دلايل آن مي توان به متوسط اميد به زندگي (64 سال) با رتبه 25، نرخ سواد بزرگسالان (67%) با رتبه 22 و هزينه سرانه ناخالص (1409 هزار ريال) رتبه 23 در سطح کشور اشاره کرد. شاخص ديگر، توسعه وابسته به جنس، که معادل 0.52 مي باشد، در رتبه هجدهم قرار گرفته است. از مهمترين دلايل پايين بودن اين شاخص نسبت به متوسط کشور، تفاوت زياد بين نرخ باسوادي بزرگسالان مرد (%74.4) و بزرگسالان زن (%58.4) مي باشد. همچنين، سهم نسبي درآمد زنان استان، معادل 8/7%بوده که نسبت به متوسط ملي حدود 2% فاصله دارد و استان را در رتبه هجدهم قرار داده است. شاخص توانمندسازي جنسيتي استان معادل 0.226 بوده که فاصله زيادي نسبت به متوسط ملي (0.300) داشته است و مقدار آن نيز براي استان در سطح مطلوبي قرار نداشته، تا حدي که در رتبه بيستم قرار گرفته است. شاخص فقر انساني استان، معادل 23.7 بوده که در رتبه پانزدهم قرار گرفته است، يعني در وضعيتي تقريبا پايين تر از حدود نيمي از مناطق کشور قرار دارد. بالا بودن نرخ بي سوادي بزرگسالان %33، پايين بودن نسبت هزينه سرانه ناخالص براي 20% فقيرترين افراد (435 هزار ريال) در مقايسه با هزينه سرانه ناخالص براي 20% غني ترين افراد (2868 هزار ريال) استان که در حدود %15.3 مي باشد، از مهمترين علل فقر انساني استان محسوب مي شوند. وضعيت توسعه انساني نامطلوب در اين استان، دلايل متعددي دارد كه مي توان به كمبود امكانات اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي، پايين بودن هزينه سرانه ناخالص و درآمد سرانه، نرخ اندك پس انداز و كمبود سرمايه گذاري، اميد به زندگي پايين و ميزان بالاي بي سوادي بزرگسالان (حدود 33%) اشاره كرد.