بانک مقالات جغرافیا

يکي از عمده ترين عناصر ارتقا دهنده کيفيت محيطي به ويژه در مناطق شهري، توسعه شاخص «دسترسي» در مقابل شاخص «حرکت» است. بخاطر اينکه نتيجه آن گذر از حرکت به ويژه حرکت وسايط نقليه شخصي به دسترسي عمومي (حمل و نقل عمومي، پياده روي و دوچرخه سواري)، کاهش طول سفرها و مصرف انرژي و سرانجام کاهش آلودگي هوا و محيط است. بنابر اين، دسترسي مطلوب يک عامل ضروري براي توفيق پايداري محيط شهري است.
در راستاي دستيابي به هدف فوق الذکر، شاخص دسترسي با مدل گرانشي فرصتي (تعداد شاغلان و مسافت بين مناطق) براي 38 محدوده دولت هاي محلي در منطقه ي مادر شهر سيدني براي دوره زماني سال هاي 2001 – 1991 با ابزارهاي کمکي GIS محاسبه شده است. همچنين تغييرات شاخص دسترسي در اين دوره اندازه گيري شده است. رابطه بين شاخص دسترسي و 6 گروه عمده شاخص هاي اجتماعي – اقتصادي و فيزيکي (14 متغير) به وسيله تکنيک رگرسيون و ضريب همبستگي نرم افزار Spss محاسبه شده است. نتايج نشان مي دهد که ضريب دسترسي با فاصله از مرکز شهر سيدني به نواحي حومه اي شهر کاهش مي يابد. همچنين نتيجه حاصل از بررسي تغييرات دسترسي بيانگر وقوع همزمان دو پديده متفاوت است. يکي تغيير مثبت ضريب شاخص دسترسي در هسته مرکزي سيدني (عمده به صورت نواري) و نواحي حومه اي است. ديگري تغيير منفي ضريب دسترسي در منطقه مياني سيدني است. و نتيجه تحليل رابطه بين شاخص دسترسي و متغيرهاي اجتماعي – اقتصادي و فيزيکي نشانگر آن است که مناطق با استفاده کمتر از ماشين براي سفر به کار، تسهيلات بالاي حمل و نقل عمومي، درآمد هفتگي بالاي خانوار، فاصله کمتر از مرکز شهر، بعد خانوار ميانه داراي ضريب دسترسي بالايي هستند. در جهت عکس، مناطق با درآمد هفتگي پايين خانوار، دوري از مرکز شهر، استفاده فراوان از ماشين براي رفتن به کار، بعد خانوار بالا و تسهيلات اندک حمل و نقل عمومي داراي ضريب دسترسي پاييني هستند.
در نهايت 38 محدوده دولت هاي محلي که تشکيل دهنده منطقه مادر شهري سيدني هستند، از نقطه نظر شاخص دسترسي و ديگر متغيرها مخصوصا درآمد خانوار به چهار طبقه تقسيم شدند. اين طبقه بندي داراي پيشنهادهاي ضمني براي تصميم گيران است که مناطق با دسترسي بالا، اما با درآمد پايين خانوار براي فعاليت هاي توسعه در اولويت قرار دارند (ظرفيت سازي، کاربري اراضي ترکيبي، بهبود سفر و غيره).