بانک مقالات جغرافیا

رودخانه ها از اشكال پوياي چشم اندازهاي طبيعي هستند كه در رابطه با تغيير در كنترل كننده هاي محيطي و دستكاري هاي انساني در سيستم هاي طبيعي، در طي مقاطع زماني و مكاني مختلف، تغييرات متفاوتي از خود نشان مي دهند. ابعاد و گستره طولي اين تغييرات در طول مسير رودخانه ها، نحوه عكس العمل شاخاب ها به رخدادها، نوع تغييرات در مقطع عرضي بستر اصلي و همچنين نحوه تغييرات در سطوح شيب هاي حوضه هاي نيمه خشك، از ديدگاه هيدرولوژيكي و ژئومورفولوژيكي، بسيار مهم است. احداث سدها در مسير رودخانه ها در بروز اين تغييرات، نقش اوليه ايفا مي كند. اين ساختارهاي دست ساز انسان، علي رغم مزايايي كه در تنظيم جريان رودخانه ها و كاهش در بزرگي و فركانس وقوع سيلاب ها و ... دارند، سبب ايجاد رژيم هاي مصنوعي از جريان آب در پايآب هاي رودخانه ها شده و در مسير انتقال رسوبات از سرآب ها، آشفتگي هايي ايجاد مي كنند. اين آشفتگي ها و تغييرات رخ داده، در واقع تلاش رودخانه ها براي رسيدن به تعادل مجدد در مسير جريان آب ها است. براي بررسي تاثير احداث سدها در ايجاد تغييرات در پايآب ها و سرآب هاي رودخانه هاي جاري در نواحي نيمه خشك، حوضه قرنقو، واقع در دامنه هاي شرقي سهند انتخاب شده و در اين حوضه، شدت فرسايش، ميزان رسوب دهي بخش هاي مختلف آن، با استفاده از روش هاي آماري ارزيابي و با بهره گيري از امكانات سيستم اطلاعات جغرافيايي، محدوده هاي حساس تعيين و پهنه بندي گرديده و در نهايت نقشه هاي مربوطه ترسيم شده است. اين نقشه ها نشان مي دهند كه بخش هاي بالادست حوضه از نظر شدت فرسايش، در وضعيت نسبتا بحراني قرار دارند و فعاليت فرآيندهاي مختلف فرسايشي و وقوع لغزش هاي نسبتا بزرگ در كناره دره ها و درنزديكي سد سهند، رسوبات زيادي را وارد آبراهه ها مي كنند كه بعد از آبگيري سد، اين رسوبات در پشت سد نهشته خواهند شد. با عنايت به وضع موجود از نظر فعاليت فرآيندهاي فرسايشي، پيش بيني هاي صورت گرفته، حاكي از بروز تغييرات عمده در مقطع عرضي، طولي بستر جريان و همچنين در ميزان و مكان رسوب گذاري و كندوكاري، بعد از احداث سد سهند است.