بانک مقالات جغرافیا

وجود بيش از 50 هزار هکتار بافت فرسوده در بيش از 100 شهرکشور و محدوديت منابع مالي - دولتي براي احياي آنها از يک طرف و ظرفيت بالاي اين مناطق در تامين نيازهاي خدماتي و مسکن شهري از طرف ديگر، ضرورت به کارگيري الگوهاي برنامه ريزي مبتني بر مشارکت شهروندان و به ويژه ساکنان محلي را در فرآيند احياي اين مناطق اجتناب ناپذير مي نمايد. يکي از مسايل و مشکلات طرح هاي احياي مراکز شهري، مشارکت ناپذيري آنها و ناچيز انگاشتن نقش و جايگاه مالکان املاک چنين بافت هاي در فرآيند احيا است. که باعث کندي و تاخير در اجراي اين طرح ها و عدم تحقق اهداف آنها در افق زماني پيش بيني شده است.
در راستاي تحليل مساله فوق و دستيابي به هدف تحقيق سنجش اثرات طرح نوسازي مرکز شهر مشهد بر ساکنان اوليه ي محله ي پايين خيابان مرکز شهر مشهد به دليل سابقه چندين ساله فعاليت هاي نوسازي و بهسازي، نمونه موردي پژوهش حاضر را تشکيل مي دهد. با انتخاب نمونه اي اثرات طرح بر تعدادي از مالکان اوليه در اواخر سال 1384 که از روند اجراي طرح متاثر شده اند، از طريق تکميل پرسشنامه، سنجيده شد. نتايج حاصل از تحقيق، بيانگر اين واقعيت است، که 73.3% مالکان مجبور به ترک محله و مهاجرت به ساير مناطق شهر شده اند، ميانگين فاصله بين محل كار تا محل زندگي مالکان قبل از واگذاري 766 متر بوده كه بعد از واگذاري ملک به خاطر اجراي طرح به 3157 متر افزايش يافته است. همچنين محل كار 60% مالكين قبل از واگذاري درون محله بوده، اما بعد از واگذاري اين نسبت به 3/23% کاهش يافته است. 7/26% مالكان در گذشته شغلشان به منزل وابسته بوده، اما وابستگي شغل به منزل اكنون به 3/3% كاهش يافته است. نسبت مشاغل آزاد از 3/73% به 7/46% بعد از واگذاري كاهش يافته است. حدود 7/26% مالكان پس از فروش ملك تغيير شغل داده اند. نتايج بررسي به عمل آمده حاكي از آن است كه 7/67% مالكين ميزان تفاوت ارزش املاک با قيمت کارشناسي و قيمت روز را حدود 50% ذکر کرده اند. از نظر تمايل اقتصادي نيز73% مالكين از شرايط اقتصادي قبلي رضايت داشته اند، ولي فقط 3/3% از شرايط فعلي اظهار رضايت کرده اند. به طور کلي 7/96% مالكين از اجراي چنين الگوهايي رضايت نداشته و تاثير طرح بر زندگي خود را منفي ارزيابي كرده اند.
پيشنهادات مالکان علاوه بر خريد ملک به قيمت عادلانه روز (50%)، به کارگيري روش هاي متنوع توافق (73.3%)، منتفع شدن از منافع آينده طرح (43.3%) و ... مي باشد. حال چنانچه روند فعلي طرح که با مقاومت ساکنان همراه است ادامه يابد، با توجه به پيشرفت فيزيکي 10 ساله گذشته طرح بر طبق اسناد موجود که حدود 11 درصد بوده، اجراي طرح 90 سال به طول مي انجامد و طرح در سال 1473 هجري شمسي به پايان خواهد رسيد.