بانک مقالات جغرافیا

بحران آب از جمله چالش هاي مهم زيست محيطي منطقه خاورميانه مي باشد. بسياري از کارشناسان نگران آن هستند که استفاده از منابع آب در ايران بدون در نظر گرفتن محدوديت آن در آينده مشکلات جدي را ايجاد مي نمايد.
در چند دهه اخير رشد جمعيت و توسعه ي فعاليت هاي کشاورزي و صنعتي باعث شده است فاصله بين نرخ تجديد و نرخ بهره برداري از آبخوان ها افزايش يابد و اين شکاف در نتيجه وقوع خشکسالي ها بسيار عميق شده است به طوري که کارشناسان، مديريت بر مصرف منطقي منابع آبي آبخوان ها بالاخص در بخش هاي پر مصرف و کم صرفه اقتصادي از جمله بخش کشاورزي را خاطر نشان مي سازند. اين موضوع در تبصره يک ماده 106 قانون برنامه سوم و بندهاي ماده 17 برنامه چهارم توسعه نيز گنجانده شده است. به طوري که دولت را مکلف به اقدامات لازم جهت تطبيق الگوي کشت، مطابق با امکانات و ظرفيت هاي آبي مناطق از طريق تخصيص آب به توليد محصولات با نياز آبي کمتر و بازدهي اقتصادي بيشتر گردانده است. در مناطق خشکي همچون خراسان جنوبي که بيشترين فشار بر آبخوان ها از طريق برداشت مازاد صورت مي گيرد، مي توان از شاخص هاي بهره وري آب کشاورزي جهت سامان دهي الگوي زراعي که موجب تحديد مصرف آب گردد، استفاده نمود. اين شاخص ها در محدوده اي از غرب دشت بيرجند به عنوان يکي از بحراني ترين دشت هاي خراسان جنوبي با استفاده از روش نمونه گيري دو مرحله اي و از طريق تکميل 76 پرسشنامه هزينه - درآمد مربوط به محصولات عمده زراعي در بين بهره برداران کشاورزي منطقه و استخراج داده ها و آناليز آنها با استفاده از نرم افزارcost  انجام گرديد. نتايج حاصله نشان مي دهد که کشت هاي با مصرف آب بالا و بازده اقتصادي پايين همانند چغندرقند و يونجه بايد از الگوي کشت منطقه حذف و به جاي آنها کشت هايي نظير ذرت علوفه اي و يا تناوب يکساله اي از کشت هاي بومي نظير گندم و ارزن، که هم موجب کاهش استحصال آب و هم متضمن منافع اقتصادي بالا براي بهره برداران کشاورزي باشد، جايگزين شود.