بانک مقالات جغرافیا

موضوع وقف و شكل گيري فضاهاي وقفي سابقه ديرينه اي در شهر تهران دارد و با وقف قنات مهرگرد به وسيله بانويي زرتشتي آغاز و پس از اسلام با اشكال متنوعي شامل اماكن مذهبي، مسكوني، تجاري، فرهنگي - آموزشي، بهداشتي - درماني، تجهيزات زيربنايي، مستغلات و اموال منقول در قالب وقف هاي سنتي تا بنيادهاي عظيم خيريه وقفي تداوم يافته است. چگونگي و نوع تجلي فضايي موقوفات در سطح شهر تهران در هر دوره اي را شرايط اجتماعي اقتصادي و كالبدي حاكم بر جامعه تعيين مي كند. از اين روست كه وقف و موقوفات در هر دوره اي در عين داشتن تشابهات، ويژگي هاي منحصر به فردي نيز دارند. در مقاله حاضر بر شناخت اين تشابهات و ويژگي ها و تغيير و تحول و علل آنها طي دو دوره قاجاريه و پهلوي بر اساس آمارها و اطلاعات در دسترس، سعي شده است. از اين رو اهداف وقف، نوع موقوفات و چگونگي توزيع فضايي آنها در سطح شهر تهران در اين دو دوره بررسي و با هم سنجش شده اند. نتيجه حاصل آنکه در دو دوره قاجاريه و پهلوي هدف عمده عمل به وقف، توسعه و نشر دين اسلام با گرايش غالب به مذهب شيعه بوده است. هر چند در كالبد شكافي آن، اهداف ديگري نيز وجود دارد. همچنين موقوفات عمدتا از نوع درآمدزا به ويژه مغازه بوده است. وقف هم در اهداف و هم در نوع موقوفات روند تكاملي داشته و علاوه بر شكل سنتي به شكل بنيادهاي خيريه وقوع يافته است.

 نسخه قابل چاپ