بانک مقالات جغرافیا

در دوران جنگ سرد، حوضه درياي خزر جزء مجموعه امنيتي همه جانبه اتحاد جماهير شوروي بود تا جايي كه اتحاد شوروي حتي به قرار داد دو جانبه 1920 و 1941 منعقد بين ايران و شوروي در رابطه با نظارت، دخالت و بهره برداري از سطح و عمق، هيچ گونه توجهي به ايران نداشت. بهره برداري از نفت حوضه خزر تحت نظارت كامل شوروي بود ولي براي سه كشور اطراف درياي خزر كه جزو محدوده سياسي و امنيتي اتحاد شوروي بودند، محدوده بهره برداري با نظارت دولت مركزي شوروي تحديد حدود شده بود. پس از فروپاشي اتحاد جماهير شوروي در 1991 و پايان جنگ سرد، ماهيت قدرت در روابط بين المللي تغيير يافت و معادلات ژئواستراتژيك جاي خود را به ژئواكونوميك داد. به همين دليل اكنون يكي از اهداف مهم قدرت هاي جهاني دستيابي به منابع انرژي است. ايران هم اكنون در مركز 75 درصد از منابع انرژي جهان، بين حوضه خليج فارس و حوضه درياي خزر قرار گرفته و اين موقعيت حساس استراتژيكي و ژئوپليتيكي امنيت ايران را با امنيت منطقه و جهان گره زده است، بنابراين قدرت هاي جهاني نمي توانند به راحتي ايران را ناديده گرفته و مزاحمت هاي امنيتي حاد برايش فراهم نمايند. در حال حاضر مهم ترين مشكل منابع نفت و گاز طبيعي حوضه درياي خزر، فقدان توافق ميان پنج دولت ساحلي خزر و تدوين رژيم حقوقي آن مي باشد. در اين تحقيق سعي بر اين است كه به تشريح موقعيت ژئوپليتيكي حوضه درياي خزر پرداخته و به اين سوال پاسخ دهيم كه چه رابطه اي بين ژئوپليتيك جديد اين دريا و تدوين رژيم حقوقي آن وجود دارد؟ تحولات جهان در قرن 21 به سمتي پيش مي رود كه مفاهيم و كاربردهاي ژئواستراتژي به سرعت جاي خود را به مفاهيم و كاربردهاي ژئواكونومي، مي دهد، بنابراين ابتدا ويژگي هاي ژئواستراتژيك و ژئوپليتيك حوضه درياي خزر را تجزيه و تحليل نموده و سپس رژيم حقوقي حاكم بر اين دريا را بررسي مي كنيم.

 نسخه قابل چاپ