بانک مقالات جغرافیا

 سال هاي متمادي، ملل مختلف توسعه ملي خود را در ارقام GNP، درآمد سرانه، و ساير شاخص هاي توسعه اقتصادي جستجو مي کردند. اين کشورها دستيابي به شاخص هاي بالاي اقتصادي را هدف توسعه خود تلقي مي کردند و پيشرفت همه جانبه خود را در اين گونه شاخص ها مي ديدند. اما ديري نگذشت که بسياري از کشورهاي توسعه يافته به اين نتيجه رسيدند که نرخ بالاي رشد GNP قادر به کاهش محروميت هاي اجتماعي در بين گروه هاي مختلف مردم نيست. جوامع صنعتي اگر چه به دستيابي خود به درآمد سرانه بالا مي باليدند اما نتوانستند از اين طريق دردهاي انساني را تسکين دهند. به همين دليل اين نتيجه حاصل شد که توسعه اقتصادي لزوما منجر به توسعه انساني نمي گردد.
اگر چه اولين حرکت در زمينه ساختن شاخص هاي اجتماعي – انساني، در سال 1929 انجام گرفت، اما اقدام جدي در سطح بين المللي تا سال 1990 انجام نگرفت. در اين سال سازمان ملل بر مبناي تعريف عملي از توسعه انساني، براساس شاخص هاي اميد به زندگي در بدو تولد، نرخ باسوادي بزرگسالان، و توليد ناخالص داخلي سرانه واقعي، به سنجش سطح توسعه انساني در کشورهاي مختلف پرداخت و از آن سال به بعد نتايج اين بررسي ها در قالب گزارش هاي سالانه تحت عنوان Human Dcvelopment Report منتشر گرديد.
اگر چه شاخص هاي مورد استفاده سازمان ملل عملا ابعاد مختلف توسعه انساني را در بر نمي گيرد، از نظر تکنيک و روش رفع اختلاف مقياس Scale Frec شاخص ها و محاسبه شاخص ترکيبي Composite Index نيز داراي اشکال هاي اساسي است. از ميان روش هاي مختلف موجود در اين زمينه، سازمان ملل روش ضريب محروميت Deprivation Score را به کار مي برد، که در فرآيند رفع اختلاف مقياس و محاسبه شاخص ترکيبي نه تنها باعث تغيير در مبدا و از بين رفتن بخشي از اطلاعات مي گردد، بلکه شکاف توسعه بين کشورها نيز با آنچه که در واقعيت وجود دارد متفاوت مي باشد. اين مقاله ضمن نقد روش سنجش سطح توسعه انساني سازمان ملل و بيان اشکال ها و کاستي هاي آن، روش مناسب تري را در زمينه پيشنهاد کرده است.

 نسخه قابل چاپ