بانک مقالات جغرافیا

رشد جمعيت و نياز به محصولات کشاورزي و دامي و محدوديت منابع آب به عنوان بستر اصلي توليدات غذايي، مساله کم آبي را به گونه اي بسيار جدي فراروي برنامه ريزان استان خراسان در وضعيت بسيار بحراني قرار گرفته است. نزديک به 40 درصد جمعيت استان خراسان در اين دشت ساکن اند و اين دشت تنها قطب صنعتي استان است. با وجود اين که به دليل نياز فراوان به آب شرب و صنعت بخش کمتري از منابع آب موجود به مصرف کشاورزي اين دشت مي رسد و تنها 75 درصد منابع آب در آبياري محصولات زراعي و باغي استان مورد استفاده دارد اما اين مقدار نيز نسبت به پتانسيل آبي دشت بسيار زياد است به طوري که مازاد برداشت سالانه آب از منابع غير قابل تجديد دشت مشهد به بيش از 136 ميليون متر مکعب مي رسد و اين امر باعث شده است که ميانگين افت سطح ايستايي در دشت مشهد سالانه 1.47 متر باشد. خشکسالي هاي اخير که توام با افزايش دماي هوا بود باعث گرديد که زارعان آب بيشتري به مصرف کشاورزي برسانند به طوري که در سال آبي 81-1380 در استان خراسان حدود 762 ميليون متر مکعب بيش از سال هاي قبل از منابع آب زيرزميني برداشت شد و به همين دليل متوسط افت سطح آب هاي زيرزميني دشت مشهد از 1.47 متر به 3.04 متر و در بعضي نقاط به بيش از 7 متر رسيد.
افزايش دماي هوا چه به دليل خشکسالي هاي دوره اي و چه به دليل گرمايش جهاني در سال هاي آتي امري بسيار محتمل است. مدل هاي پيش بيني اقليم نيز نشان مي دهد که دماي هوا در آينده در منطقه شمال شرق ايران و استان خراسان 2 تا 2.75 درجه افزايش خواهد يافت. هر چند اين رقم اغراق آميز به نظر مي رسد اما در هر صورت لازم است برنامه ريزي هاي زراعي صورت گيرد به نحوي که بر منابع آب تجديد شونده بيش از حد متعارف فشار وارد نيايد. بدين منظور ابتدا بايد پتانسيل افزايش نياز آبياري در اثر بالارفتن دماي هوا براي محصولات مختلف و در الگو و ترکيب کشت موجود بررسي شود. در اين مقاله افزايش نياز آبي در سه سناريوي افزايش دماغ (2، 4 و 6 درجه سانتي گراد) بررسي و روش هاي سازگاري با آن به نحوي که مصرف آب کشاورزي در وضعيت کنوني ثابت بماند مطالعه شده اند. نتايج نشان مي دهد که در صورت افزايش دماي هوا به ميزان 2 درجه سانتي گراد نياز خالص آبياري با الگو و ترکيب کشت کنوني 6 درصد نسبت به وضعيت نرمال افزايش خواهد داشت. ميزان افزايش نياز آبياري به ازاي 4 و 6 درجه افزايش دما به ترتيب 11 و 17 درصد برآورد شده است.