بانک مقالات جغرافیا

شهر اصفهان در حاشيه كويرهاي حوزه داخلي ايران، بخش مهمي از اعتبار و عظمت اقتصادي، تاريخي، علمي، هنري و سياسي خود را مديون زاينده رود و تداوم جريان و توزيع متناسب آن در سطح شهر بوده است. چه، اصفهان، بدون زاينده رود هرگز قادر نبوده است به چنين ويژگي هايي كه در مجموع آن را به "نصف جهان" مرسوم نموده است، نايل گردد.
با اندكي تامل، مي توان آثار زاينده رود را در همه احوال اين شهر به آساني دريافت. همان طور كه "مصر را هديه نيل دانسته اند"، اصفهان نيز هديه زاينده رود است؛ زيرا اصفهان از لحاظ موقعيت جغرافيايي، از سه سوي در محاصره كوير (شرق، شمال و جنوب) قرار گرفته، و جبهه غربي آن نيز با متوسط 50 ساله بارندگي سالانه حدود 125 ميلي متر و تبخير بيش از 3000 ميلي متر، جزو مناطق صحرايي است. از اين رو، اصفهان را بايد شهري كويري به شمار آورد. اما طي تاريخ گذشته، شهر اصفهان و حومه جدايي ناپذير آن در همه حالات (سالهاي خشك يا مرطوب) همواره 6 سهم از 33 سهم كلّ آب زاينده رود (18 درصد) را به خود اختصاص مي داده، كه از طريق نهرهاي متعدد و شعب آنها - هم در سطح باغها و مزارع شهر (158 باغ و مزرعه حقابه دار) و هم در حومه پيرامون آن- توزيع مي شده است. به همين دليل، خشكي و قطع جريان اين رودخانه در شهر اصفهان بندرت صورت گرفته است؛ آن هم، بر اساس تقويم آبياري، هرگز از 11 روز در هر 18 روز فراتر نرفته است. طي دو سال گذشته (سالهاي 1380 تا 1381) و قطع مداوم نزديك به دو سال زاينده رود بر روي اصفهان، آثار و پيامدهاي مختلفي را در ابعاد اقتصادي و ابنيه تاريخي، چهار فصل بودن، لطافت محيط و پيشروي كوير، و متعاقب آن مسايل اجتماعي شهر بر جاي گذاشته و خواهد گذاشت، نويسنده مقاله با استناد به مطالعات بلند مدت اسنادي و بررسيها و اندازه گيري هاي ميداني به آن پرداخته است. در نهايت نيز راه حلهايي در جهت كاهش مسايل آينده ارايه گرديده است.