بانک مقالات جغرافیا

توسعه افسارگسيخته شهرها، رشد روزافزون جمعيت، كمبود فضاهاي سبز شهري در سطح شهرهاي بزرگ كشور (خصوصاً شهر تهران)، پراكندگي نامناسب فضاهاي سبز نسبت به سطح شهر و ديگر کاربري‌هاي شهري، صرف هزينه‌هاي فراوان براي نگهداري و ادامه حيات فضاهاي سبز موجود در شهر، باعث شده تا طراحان و برنامه‌ريزان محيط و منظر، ديدگاه‌هاي طراحي را كه تاكنون زيباشناسي تنها ديدگاه مورد نظر آنها، فارغ از تطابق محيطي و ويژگي‌هاي بومي و جغرافيايي بوده است، مورد بررسي و تجديد نظر قرار دهند؛ و به ويژگي‌هاي زيست‌محيطي، جغرافيايي، اجتماعي و اقتصادي هر منطقه، در كنار جنبه‌هاي زيباشناسي بيشتر توجه نمايند (توجه به اصول و شاخص‌هاي پايداري).

احيا و ساماندهي رود دره‌ها و مسيل‌هاي شهري به دليل قابليت‌هاي فراوان زيست‌محيطي گامي است مؤثر در جهت ايجاد فضاهاي سبز طبيعي پايدار شهري. اخيراً مسؤولين كشور، به برنامه‌ريزي و حفظ و احياي اين موهبت‌هاي زيباي الهي در قالب تفرجگاه‌هاي طبيعي توجه بسيار كرده‌اند. شهر تهران نيز از جمله شهرهايي است كه از اين عناصر زينت بخش طبيعي به خوبي بهره برده است. اما استفاده گسترده سبب شده تا فشاري بيشتر از توان محيط به طبيعت وارد شود و شاهد از بين رفتن عناصر طبيعت مانند درختان، پوشش گياهي و آلودگي آب و خاك باشيم. لذا ايجاد و افزايش مكان‌هاي تفريحي و تفرجي، برنامه‌ريزي و ارزيابي توان محيطي محيط‌هاي طبيعي در راستاي حفظ و احياء اكوسيستم‌هاي طبيعي و بهره‌برداري بهينه از آنها، خصوصاً در وضع كنوني شهروندان امري كاملاً مهم و ضروري به نظر مي‌رسد.

اين مقاله بر چگونگي استفاده از روش‌هاي تجزيه و تحليل و سيستم‌هاي جغرافيايي در روند برنامه‌ريزي توسعه پايدار رود دره‌ها- ارزيابي زيست‌محيطي و توان اكولوژيكي زمين- تأكيد دارد. لذا ابتدا مهمترين رود دره‌هاي شهر تهران معرفي و بررسي شده‌اند. از جمع‌بندي تجزيه و تحليل‌هاي مشاهدات عيني و برداشت‌هاي ميداني، امكانات و محدوديت‌هاي آنها به اختصار بيان شدند. پس از آن، ضمن معرفي روش‌هاي تحقيق، به شناخت و بررسي رود دره كن به عنوان يكي از بزرگترين رود دره‌هاي شهر تهران پرداخته، ويژگي‌هاي آن به طور كلي مطرح شد. سپس بخش شمالي اين رود دره به طول 7 كيلومتر به عنوان محدوده مطالعاتي مشخص و توان محيطي آن جهت توسعه پايدار رود دره طي فرآيند آمايش سرزمين با روش مطالعات SAD، ارزيابي شد. در اين راستا ابتدا ويژگي‌هاي رود دره از سه جنبه مصنوعي، طبيعي و بصري مورد بررسي قرار گرفت. سپس از طريق غربال كردن لايه‌هاي اطلاعاتي نقشه ارزيابي تناسب اراضي تهيه و ويژگي‌هاي زيست‌محيطي محدوده مورد نظر استخراج گرديد. در نهايت راهبردهايي شامل پيشنهادهاي اوليه در جهت بهره‌برداري از امكانات و فرصت‌ها و رفع محدوديت‌ها و تهديدها در قالب جدول SWOT ارايه شد.