بانک مقالات جغرافیا

در پي ناکار آمد بودن شاخص ها در تبيين رشد و توسعه براي اولين بار در سال 1990 در گزارش برنامه عمران ملل متحد شاخص مرکب توسعه انساني موسوم به HDI توسط کارشناسان آن سازمان مطرح شد. اين شاخص از ترکيب شاخص هاي اميد به زندگي، باسوادي و درآمد سرانه به دست مي آيد و در محاسبه آن از حداقل، حداکثر و نسبت بين آنها استفاده مي شود.
در نوشته حاضر سعي مي شود تا با محاسبه شاخص توسعه انساني مناطق روستايي استان هاي کشور، ميزان محروميت و توسعه مناطق ياد شده را مورد ارزيابي قرار گيرد و پس از طبقه بندي به نمايش تفاوت ها و تشابهات مناطق روستايي پرداخته شود.
شاخص محروميت و توسعه انساني ضمن نمايش نقاط قوت و ضعف مناطق روستايي، مي تواند مبناي مناسبي براي کاهش اختلافات منطقه اي قلمداد شود و آگاهي از ميزان نابرابري موجود در بين مناطق روستايي مهمترين گام در ارايه راهبردهاي متناسب و افزايش ضريب موفقيت روش هاي توسعه و برنامه ريزي درون و برون منطقه اي است.
بر اساس نتايج حاصل از محاسبه شاخص محروميت، استان هاي سيستان و بلوچستان با شاخص 0.941 کردستان 0.740، ايلام 0.699 کهکيلويه و بويراحمد 0.678، زنجان 0.647 آذربايجان غربي 0.631 و استان هرمزگان با شاخص 0.599 از جمله محروم ترين مناطق روستايي استان هاي کشور مي باشند.
همچنين با توجه به مقادير HDI استان هاي تهران با شاخص يک، فارس 0.884، اصفهان 0.791، يزد 0.740 و استان گيلان با شاخص 0.736 در رتبه هاي اول تا پنجم از نظر شاخص توسعه انساني قرار دارند.
در يک جمع بندي کلي طبقه بندي HDI نشان مي دهد که استان هاي کردستان و سيستان و بلوچستان از نظر شاخص توسعه انساني بسيار محروم و يازده استان يا 43.85 درصد استان ها جزاستانهاي محروم و 8 استان يا 33.3 درصد استان ها با شاخص HDI قوي از جمله استان هاي توسعه يافته و استان هاي فارس، تهران و اصفهان يا 12.5 درصد استانها از نظر شاخص توسعه انساني جز مناطقي بسيار توسعه يافته قلمداد مي شوند بر اين اساس سيزده استان يا 54.14 درصد از استان هاي مورد مطالعه از نظر شاخص HDI جز استان هاي محروم و بسيار محروم مي باشند.

 نسخه قابل چاپ