بانک مقالات جغرافیا

در دوره جنگ سرد، قلمرو وابسته به تجارت جهاني دريايي و قدرت قاره اي اوراسيا مهمترين قلمروهاي ژئواستراتژيک بودند، اما امروزه نقشه ژئوپليتيک نظام جهاني در حال گذار، با نقشه قبلي آن متفاوت است. چهار منطقه از مناطق دهگانه ژئوپليتيک در قلمرو دريايي قرار دارند. در نظام در حال گذار، هنوز قلمروهاي ژئواستراتژيک و ژئوپليتيک تثبيت نشده اند. انطباق قلمروهاي ژئواستراتژيک و ژئوپليتيک، تجزيه قلمروهاي ژئواستراتژيک و ترکيب قلمروهاي ژئوپليتيک، از پيامدهاي نظام استراتژيک پسا جنگ سرد است که به احتمال زياد در آن حداقل پنج قلمرو ژئواستراتژيک و ژئوپليتيک خواهيم داشت.
نظام ژئواستراتژيک مبين اين نکته اساسي است که کسب قدرت، جوهر تمام پاراديم هاي ژئوپليتيک سنتي تا انتقادي است. از پاراديم ژئوپليتيک سنتي برخاسته از سنت ارتدوکس تا ژئوپليتيک نئوليبرال در نظام پسا چنگ سرد، اين اصل همواره، رويکرد غالب جهت گيري هاي ژئوپليتيک قدرت هاي هژمون بوده است. در دوره گذار نظام جهاني، ايالات متحده در تلاش است تا استراتژي و کدهاي ژئوپليتيک، قلمروهاي مختلف را در راستاي منافع جهاني خود تعريف نمايد.
گرايش ژئواستراتزي ايالات متحده در نظام جهاني و بخصوص در خاورميانه، متاثر از شاخص هاي انتزاعي و انضمامي تحول در ساختار نظام ژئواستراتژيک است. در بين اين شاخص ها نقش عوامل ژئوپليتيک در ديپلماسي ايالات متحده چشمگيرتر است؛ اگر چه ميزان تاثير آنها در سه دوره سياست خارجي آمريکا، از انزواي ژئواستراتژيک، نقش يابي استراتژيک و جهان گرايي متفاوت بوده است. ژئواستراتژي در سايه ژئوپليتيک درونگان، مداخله گرايي استراتژيک تا واپس گرايي ژئوپليتيک و مداخله گرايي گزينشي تا درون گرايي مقطعي سه گرايش عمده ژئوپليتيک آمريکا را، تا جنگ سرد تشکيل داده است. در اين ميان منطقه خاورميانه در پاناروما يا دورنماي تحولات ژئواستراتژي جهاني، همچنان از نقش پذيري هسته مرکزي برخوردار است.

 نسخه قابل چاپ