بانک مقالات علوم اجتماعی

اين تحقيق، در مورد «تمايزپذيري سازمان هاي نظامي از نهاد سياسي» از سال هاي 1300 تا 1357 در ايران مي باشد.
با توجه به ادبيات و مباني نظري که مشتمل بر مباحث کلي تمايزپذيري، نحوه ارتباط سازمان نظامي با نهاد سياسي، سازمان، مشخصات و کارکردهاي آن و نيز شرايط جهاني بود، تمايزپذيري با دو متغير عمده «رسمي شدن» و «حرفه اي شدن» مشخص شد. سه شاخص «تقسيم کار سازماني» «نحوه ارتقاي سازماني» و «سيستم تشويق و تنبيه» براي رسمي شدن و دو شاخص «آموزش ها- دوره هاي تخصصي» و «کارکردهاي سه گانه» براي حرفه اي شدن در نظر گرفته شد.
روش تحقيق در اين مقاله، روش «تطبيقي- تاريخي» با رويکرد «نمونه محور» بود که در شمول پژوهش هاي کيفي محسوب مي گردد. روش جمع آوري اطلاعات مبتني بر اسناد و مدارک تاريخي بود که با توجه به آن، سير تغييرات تمايزپذيري سازمان هاي نظامي ايران از نهاد سياسي در چهار دوره انتخابي 1320-1300)، 1332-1320، 1342-1332 و (1357-1342 يعني دوره هاي پهلوي اول و دوم مورد توجه قرار گرفت. مرجع مقايسه تحقيق نيز سازمان هاي نظامي آمريکا تعيين گرديد.
هر چه از دوره هاي قبل به دوره هاي جديد انتخابي نزديک مي شويم، بعد رسمي شدن تمايزپذيري، توسعه و گسترش زيادي پيدا کرده است. در واقع، «تقسيم کار» شامل زير مجموعه هاي متعدد سازماني، رسته ها و مقررات سازماني و همچنين علايم و نشان هاي نظامي، «نحوه ارتقاي سازماني» با ظهور سيستم هاي مدرن پرسنلي (تحصيلات، آموزش، تجربه کاري) و «سيستم تشويق- تنبيه» با پايدارشدن قوانين و مقررات خاص جزايي، همين طور، «آموزش ها» و «کارکردها» تا حد زيادي با هم نزديک شده و همگام پيش رفته اند. ميزان و سطح کلي آموزش ها، گذر از آموزش هاي عمومي به آموزش هاي تخصصي را منعکس ساخته است. به تناسب تمايزپذيري در کارکردها و نوع ماموريت ها، آموزش ها و دوره هاي تخصصي نيز، گسترش زيادي يافته است.
شبيه همين فرايند در سازمان هاي نظامي ايالات متحده نيز وجود داشت. اما نوع ارتباط نهاد سياسي با سازمان هاي نظامي و ساختار سياسي- اجتماعي آن جا که بر عدم تمرکز دلالت دارد، سازمان هاي نظامي را علاوه بر رسمي شدن، به سمت حرفه اي شدن نيز سوق داد. اما در ايران، نهاد سياسي با سيستم متمرکز خود، اجازه حرفه اي شدن را به سازمان هاي نظامي نداد و از اين رو سازمان هاي نظامي ايران، در فرايند تمايزپذيري، عمدتا در رسمي شدن باقي ماندند. ويژگي مهم حرفه اي شدن، استقلال نسبي در تصميم گيري بود که بر خلاف سازمان هاي نظامي آمريکا، هرگز در سازمان هاي نظامي ايران، امکان بروز نيافت.

 نسخه قابل چاپ