بانک مقالات علوم اجتماعی

تحليل خلاف واقع يعني کنکاش در چيزهايي که رخ نداده اند ولي مي توانستند رخ دهند. خلاف واقع ها، «آزمايش هاي ذهني» هستند که با انجام آن ها، اين امکان براي ما فراهم مي شود تا تاريخ را در ذهن خويش به شکلي نسبتا متفاوت از آنچه که عملا وقايع در آن رخ داده اند، تکرار و فرضيات موردي را بر اساس شواهد قابل دست رس آزمون نماييم. محققان تاريخ محور در علوم اجتماعي غالبا به دنبال تبيين نتايج خاص در يک يا چند مورد منفرد هستند. در مقاله حاضر تلاش شده است تا به طور مستدل نشان داده شود که اين نوع تبيين هاي تاريخي معمولا بر تحليل خلاف واقع ابتنا دارند. به بيان ديگر، نشان داده شده است که اگر بخواهيم به مطالعه علي گذشته يا ارزيابي يک تبيين تاريخي بپردازيم، چاره اي جزء اقامه استدلال خلاف واقع نداريم. در اين مقاله، ابتدا، چهار نوع مختلف از عليت، يعني: شرط لازم و غيرکافي، شرط کافي و غير لازم، شرط لازم و کافي، و شرط نا لازم که در تبيين هاي تاريخي مورد استفاده قرار مي گيرند، تشريح شده اند. سپس، نسبت هر يک از اين علل با تحليل خلاف واقع مورد وارسي قرار گرفته است. در مرحله بعد، نسبت تحليل خلاف واقع با تبيين هاي زنجيره اي تاريخي مورد بررسي قرار گرفته است، تبيين هايي که به تسلسل يا توالي هايي از عوامل عليِ بهم پيوسته ارجاع داشته و نتايج تاريخي را از طريق وقايع بهم پيوسته اي که در طول زمان برملا مي شوند، تبيين مي کنند. در پايان، اهميت خلاف واقع ها در آزمون فرضيات علّي در مطالعات علوم اجتماعي که ماهيت تاريخي دارند مورد کنکاش قرار گرفته است.

 نسخه قابل چاپ