بانک مقالات علوم اجتماعی

اقتصاد دانان طرفدار بازار معمولا «رقابت» را يگانه راه حل براي رفع ناکارآمدي هاي دولت مي دانند؛ بنابراين به واسطه اعتبار بيش ار حدي که براي نقش بخش خصوصي در اقتصاد قائل اند، به هنگام سياست گذاري اقتصادي سياست گذاري بازرا مدار را به جاي سياست گذاري دولت مدار برمي گزينند؛ گزينه بازار را بر گزينه دولت مرجح مي شمارند و بدين ترتيب با قوت هر چه تمام تر سياست هاي خصوصي سازي را توصيه مي کنند تا بدين ترتيب عقلانيت و کارآمدي به فعاليت هاي اقتصادي تزريق شود.

اما، پرسش مهم اين است که آيا مي توان بديل ديگري براي «گزينه دولت- گزينه بازار» متصور شد؟ آلبرت هيرشمن(Albert Hirschman)، اقتصاد دان معروف، در اثر کلاسيک خود با عنوان خروج، اعتراض و وفاداري: واکنش ها به افت در بنگاه ها، سازمان ها و دولت ها، مباني نظري اين انتخاب سوم را براي اولين بار مطرح کرده است. مطلب اصلي مقاله حاضر که بر نظريه «خروج، اعتراض و وفاداري» (Exit, Voice and Loyality) استوار است، معرفي اين راه حل سوم است، يعني راه حل جامعه مدني به جاي «راه حل بازار» و «راه حل دولت». بدين ترتيب، اعتراض جامعه مدني به منزله نيرويي نگريسته خواهد شد که مديران بنگاه ها و سازمان ها را گوش به زنگ ناکارآيي هاشان نگه خواهد داشت. اين راه حل بديع در واقع نارضايي ها، اعتراض ها و فشارهاي سياسي شهروندان را جهت دهي مي کند و در حکم نوعي ساز و کار تجديد قواي فعاليت هاي اقتصادي دولتي است. تاريخ اين بديل در واقع تا حد قابل ملاحظه اي عبارت است از تاريخ ابراز مخالفت، تاريخ ايجاد کانال هاي مقتضي براي مخالفت، تاريخ صيانت در برابر رفتار تلافي جويانه، و تاريخ سر برآوردن سازمان هايي از قبيل اتحاديه هاي کارگري و سازمان هاي حمايت از مصرف کننده و ساير سازمان هايي از قبيل سازمان هاي غير دولتي که خواسته ها و مطالبات شهروندان را ترسيم و تلفيق مي کنند.

 نسخه قابل چاپ