بانک مقالات علوم اجتماعی

روش‌هاي ساده اندازه‌گيري فقر ـ مانند نسبت فقيران در كل جامعه و شاخص شكاف درآمدي ـ نمي‌توانند تحولات دروني جامعه اقتصادي را از حيث جابه‌جايي در گروه‌هاي درآمدي، انتقال درآمد، جمع‌پذيري گروه‌هاي اجتماعي در گروه بزرگتر، تقارن يا عدم تقارن، يكنواختي، رفاه اجتماعي، عدالت اجتماعي و جز آن منعكس كنند. بنابراين اين شاخص‌ها براي نشان دادن تحول و پويش فقر ضعيف‌اند.

شاخص‌هاي پيچيده‌تر كه از شاخص سن شروع مي‌شوند، به نحوه توزيع درآمد و رتبه‌بندي درآمدي را در خود منعكس مي‌كنند و گاه به ضريب جيني مي‌رسد. تاكنون در حدود پانزده شاخص اساسي فقر كه نحوه توزيع و انتقال درآمد، خط فقر و توزيع درآمد بين گروه‌هاي فقير و دارا را به كار مي‌برند، شناسايي شده‌اند. بعضي از آن‌ها با تابع رفاه اجتماعي سر و كار دارند كه پديده‌اي است. مستقيما غيرقابل اندازه‌گيري. به هر حال شمار شاخص‌هاي فرعي وابسته به آن شاخص‌هاي اصلي، بيش از 70 شاخص است. انتخاب شاخص مناسب براي هر جامعه بستگي به دسترسي به آمارها، ماهيت و تركيب جمعيتي و درآمدي آن جامعه، هدف برنامه‌ريزي و سياست‌گذاري و بالاخره انتخاب محقق دارد. من در اين مقاله محتوا و توانمندي دروني شاخص‌هاي اساسي را با توجه به نياز اقتصاد ايران بررسي كرده‌ام. براي اين كار اصول نه گانه‌اي را كه براي يك شاخص مفيدند ارائه داده‌ام و سپس با معرفي چند شاخص سن، چند شاخص كاكداني، شاخص‌هاي تاكاياما و ديگران و اصول ويژه آن‌ها به ارزيابي نظري هر يك پرداخته‌ام. در انتها با بررسي وضعيت فقر و توزيع در ايران شاخصي را كه عبارتست از ميانگين هندسي شاخص سوم كاكداني و شاخص اول سن معرفي كرده‌ام. با استفاده از برآوردهاي غيرپارامتريك و تجربي و استفاده از آمارهاي رسمي، شاخص فقر را در ايران محاسبه كرده‌ام. اين شاخص، بالا و نامناسب با درآمدهاي اقتصادي در ايران است.