جزوات و مقالات فلسفی

اين مقاله در صدد پاسخ به اين سوال است كه اصل عليت با كداميك از نظامهاي فلسفي «اصالت ماهيت»، «تباين وجودات» و «تشكيك وجود» سازگار است؟ و در صورت ابتناء آن به تشكيك وجود چه حكم و تفسيري پيدا مي كند؟ جهت پاسخ به پرسش ياد شده بايد گفت كه عليت مورد بحث در اينجا همان رابطه وجودي ذاتي ميان دو چيز است و فلاسفه اسلامي جهت كشف و اثبات آن، سه راه در پيش گرفته اند: 1) اثبات آن با استناد به ممكن بالذات بودن ماهيت؛ 2) بديهي اولي دانستن عليت؛ 3) كشف حضوري آن از طريق وابستگي حالات نفساني به نفس و تعميم آن به حوزه بيرون از نفس. با توجه به ابتناي هر برهاني به قبول اصول عليت، جهت اثبات يا رد اصل عليت، نمي توان برهاني اقامه كرد، لذا طزريق بداهت طريقي موجه است. عليت به معناي مذكور، با هيچ يك از نظام هاي اصالت ماهيت يا تباين وجودات به دليل نبود رابطه ذاتي عيني ميان متباينات، سازگار نبوده و فقط با تشكيك وجود، هماهنگ است و در اين نظام نيز با توجه به عينيت حقيقت عليت با وجود علت، و عينيت حقيقت معلوليت با وجود معلول، وجود معلول؛ عين فقر و ربط به وجود علت و در واقع وجود علت و معلول، همان وجود مستقل و رابط است.

 نسخه قابل چاپ