جزوات و مقالات فلسفی

در تاريخ فلسفه اسلامي فارابي و ابن سينا را مبدع بحث تمايز وجود از ماهيت دانسته اند. در فلسفه اين دو فيلسوف تمايز وجود و ماهيت به عنوان مبنايي در اثبات واجب که غايت فلسفه اولي است به کار مي رود. از نظر ابن سينا اين تمايز به لحاظ اثباتي مبتني بر تمايز امکان بالذات و وجوب بالغير و آن نيز مبتني بر تقسيم موجود به واجب الوجود و ممکن الوجود است و بنابراين در واجب الوجود چنين تمايزي يافت نمي شود. از همين جاست که بحث عروض وجود بر ماهيت در ممکنات طرح مي شود. شيخ با پيش بيني آنچه بعدها منتقدينش از جمله ابن رشد طرح کرده اند گاه اين عروض را به لحاظ مفهومي در مقابل ذاتي در باب ايساغوجي دانسته است و گاه نيز رابطه وجود و ماهيت را از سنخ اضافه دانسته است. اما شيخ به لحاظ مصداقي (در خارج) وجود و ماهيت را متحد با هم دانسته است. تمايز وجود و ماهيت در حکمت اشراق مرتبط با تمايز واجب و ممکن و موثر در اثبات واجب تعالي طرح نشده است. سهروردي به تصريح خود مشائيان را قايل به تمايز خارجي وجود و ماهيت دانسته و به آنها بدين دليل اعتراض کرده است ولي آنچه از وجود موردنظر اوست برخلاف آنچه مدنظر حکماي مشاء است مفهوم وجود است نه حقيقت وجود.

 نسخه قابل چاپ