جزوات و مقالات فلسفی

ديدگاه فلاسفه مسلمان درباره اتحاد مصداقي صفات باري تعالي و بازگشت اراده به علم ازلي، در نظر متکلمان مقبول نيفتاده است. همچنين طرح فاعليت بالعنايه از سوي ابن سينا به عنوان فاعليت وجودي الهي و استفاده از آن در فائق آمدن بر برخي دشواري هاي الاهياتي، نظير مساله شرور، زمينه اي مناسب را براي نقض و ابرام آنان فراهم آورده است. در اين ميان، فخر رازي با تاکيد بر مباني کلامي اشعري و به اين دليل که اراده را به معناي عزم و قصدي زائد بر ذات که به ترجيح و تخصيص مي انجامد، درنظر مي گيرد، فلاسفه را در دستيابي به معنايي روشن براي اراده ذاتي موفق نمي بيند و آنان را به انکار اراده در خداوند متهم مي کند. در اين نوشتار، ضمن پاسخ به اشکال هاي فخر رازي، نشان داده شده که نتيجه گفتار ابن سينا در نفي غايت و غرض از فعل خداوند، سلب اراده و حکمت از او نيست، بلکه نتيجه اين است که غايت در فعل واجب، چيزي جز ذات او نيست، و اراده او، ابتدا به ذات او تعلق گرفته، و همه موجودات به تبع ذات او مراد هستند.