تهران تعطیل شد

سرشماری به مجموعه‌ فعالیت‌ها و خدماتی گفته می شود كه شامل طراحی، برنامه‌ریزی، گردآوری، كدگذاری و طبقه‌بندی، ارزشیابی، اصلاح، تجزیه، تحلیل، چاپ و انتشار اطلاعات آماری از جمعیت و مسكن است.

اغلب كشورها به صورت متوالی و منظم تعداد افراد سرزمین خویش را شمارش می‌كنند و این امر در بیشتر كشورها هر10 سال یك بار صورت می پذیرد، در حین سرشماری اطلاعاتی نظیر میزان درآمد افراد، چگونگی محل زندگی، متاهل یا مجرد بودن و تعداد فرزندان خانواده استخراج می شود.

تاریخچه سرشماری به سالیان دور و حتی پیش از میلاد مسیح(ع) باز می گردد، اسناد و مدارك بدست آمده نشان می دهد حدود سه هزار سال قبل از میلاد در بابل، چین و مصر سرشماری‌های جمعیت صورت گرفته و در این سرشماری اطلاعاتی همچون جنس، سن، شغل و نوع مالكیت افراد جمع آوری و ثبت شده است .

در آغاز قرن 18 میلادی، در اروپا سرشماری‌های محدود و پراكنده ای انجام شده است اما نخستین سرشماری رسمی جمعیت به روش نوین در جهان درسال 1794 در كشور سوئد صورت پذیرفت و پس از آن نیز دیگر كشورها به این امر مبادرت ورزیدند و از قرن بیستم به بعد به توصیه‌ سازمان ملل متحد در بیشتر كشورهای جهان هر 10 سال یك بار و در بعضی از كشورها هر پنج سال یك بار سرشماری نفوس انجام می شود.

در نیز ایران نخستین قانون سرشماری در دهم خرداد 1318 به تصویب مجلس شورای ملی رسید و بدین ترتیب در كشور اولین سرشماری بر اساس این قانون در اول تیر همان سال آغاز شد و كاشان نخستین شهر بود كه آمارگیری در آن صورت گرفت و سپس سرشماری در مناطق مختلف كشور صورت پذیرفت.

نخستین سرشماری در تهران نیز با توجه به این قانون در دهم اسفند 1318 انجام شد و برای انجام این سرشماری دولت برنامه ریزی های منظم و مدونی را شكل داد، بدین منظور دولت این روز را در پایتخت تعطیل عمومی اعلام كرد و شهربانی كل كشور طی اطلاعیه ای به آگاهی مردم تهران رساند كه در این روز از منازل خویش به غیر از موارد ضروری و با اطلاع شهربانی خارج نشود، سرشماری از ساعت پنج صبح در تهران آغاز و تا هشت و 30 دقیقه شب به طول انجامید، پس از اتمام كار مامورین سرشماری و با بررسی اطلاعات جمع آوری شده سرانجام دولت در اطلاعیه ای رسمی جمعیت تهران را 540هزار و 87 نفر اعلام كرد.

پس از تهران در شهرهای دیگر نیز سرشماری صورت پذیرفت و ادامه داشت تا آن كه با حمله متفقین به ایران و اشغال نظامی كشور روند سرشماری متوقف شد و این برنامه نیمه كاره باقی ماند.

براساس این سرشماری كه از سال 1318 آغاز و در شهریور 1320در گنبد كاووس نیمه كاره ماند، 35 شهر در كشور مورد سرشماری قرار گرفتند و بر این اساس تهران پرجمعیت ترین شهر كشور لقب گرفت، همچنین جمعیت كل كشور در مجموع شهرهای مورد بررسی تا توقف سرشماری دو میلیون و 264 هزار و 866 نفر اعلام شد. در صورتی كه ایران توسط قوای متفقین اشغال نمی شد، انجام كامل این سرشماری می توانست برای نخستین بار تصویر روشنی از ساختار جمعیتی كشور ترسیم كند كه این هدف میسر نشد.

سرشماری های اداره كل آمار ایران تا سال 1329 اغلب محلی و آزمایشی بود تا آن كه سرانجام نخستین سرشماری رسمی و منظم در سال 1335 هجری خورشیدی توسط مركز آمار ایران انجام شد.

این سرشماری در آبان ماه آغاز و به مدت 15 روز صورت پذیرفت و بر اساس نتایج آن جمعیت ایران 18 میلیون و 954 هزار و 704 نفر اعلام شد و از این پس سرشماری به طور منظم و متوالی هر10سال یك بار در كشور صورت می گرفت. با تصویب قانون تاسیس مركز آمار ایران در سال 1344 هجری خورشیدی آمارگیری و عملیات استخراج آن بر عهده سازمان مركزی آمار كشور گذاشته شد.

دومین سرشماری عمومی كشور در سال 1345 هجری خورشیدی از هشتم تا 27 آبان در كشور صورت پذیرفت. در این سرشماری 12 هزار و 885 نفر به منظورجمع آوری اطلاعات به كار گرفته شدند و در این سال بود كه با انجام این آمارگیری تعداد زیادی از روستاها و آبادی هایی كه تا آن زمان به طور رسمی شناخته شده نبودند توسط مامورین كشف و در نقشه كشور گنجانده شدند و در نهایت جمعیت ایران 25 میلیون و 788 هزار و 732 نفر عنوان شد.

در سرشماری عمومی نفوس و مسكن در سال های 1355 جمعیت ایران 33 میلیون و 708 هزار و 744 نفر اعلام شد كه نشان از افزایش جمعیت كشور در حدود هشت میلیون نفر داشت و بر اساس این آمار، 49/51 درصد جمعیت كشور را مردان و 51/48 درصد جمعیت را زنان تشكیل می دادند پس از این سرشماری های دیگری نیز در سال های 1365، 1375، 1385صورت پذیرفت.

آخرین سرشماری عمومی نفوس و مسكن از دوم تا 24 آبان 1390 در كل كشور انجام شد كه بر این اساس، جمعیت ایران مشتمل بر 74 میلیون و 961 هزار و 702 نفر اعلام شد كه 71 درصد از این آمار را جمعیت شهری تشكیل می دهند و متوسط نرخ رشد جمعیت سالانه معادل 1.3 درصد عنوان شد.

در دنیای پیچیده امروز كه آگاهی و اطلاعات در هر زمینه ای از قدرتمندترین اهرم های پیشرفت و رشد هر جامعه ای محسوب می شود، اطلاع از تعداد دقیق افرادی كه در كشور زندگی می كنند یكی از مهم ترین عامل ها برای برنامه ریزی مناسب دولت ها محسوب می شود زیرا با آمار درست می توان سنگ بنای پیشرفت را محكم و استوار گذاشت.

همگان باید دریابیم كه اهمیت سرشماری به دلیل به دست آوردن داده های توصیفی در یك دوره زمانی مشخص و معین نیست بلكه ضرورت انجام آن در روند تحول جمعیت و ویژگی های آن پنهان شده است.

شاید همین اهمیت بود كه در هفتاد و دوسال پیش تهران را در چنین روزی تعطیل و همه در خانه ها منتظر ماندند تا شمارش شوند.

**عكس الصاقی نمایی از تهران در آن سال است.