اخبار سوم اسفند ماه

به گزارش فارس، اندیشکده «کارنگی» در مقاله‌ای به قلم «دیمیتری ترنین» نوشت: با توجه به موضع‌گیری‌های روسیه نسبت به برنامه هسته‌ای ایران، آیا باید گفت که روسیه متحدی برای جمهوری اسلامی است؟

* نگاه تاریخی روسیه به ایران

روسیه به ایران به چشم کشوری نگاه می‌کند که همیشه همسایه و رقیبش بوده است. با پیشرفت امپراتوری روسیه، این امپراتوری شمال و جنوب قفقاز را از شاه [ایران] گرفت. «پطر کبیر» [سزار روس]، برای مدت کوتاهی تمام مناطق ساحلی تحت کنترل ایران را در کناره دریای خزر گرفت و نیروهایش را تا شمال تهران جلو آورد.

* تاریخ اخیر روابط دو کشور

در اوایل قرن بیستم، روسیه و انگلیس ایران را به بخش‌های مختلفی تحت نفوذ خود تقسیم کرده بودند. روسیه بخش شمالی ایران را گرفت و در دو دوره جنگ جهانی همچنان به اشغال ایران ادامه داد. در سال 1943 که «فرانکلین روزولت» [رئیس‌جمهور آمریکا] و «وینستون چرچیل» [نخست‌وزیر انگلیس] در تهران با «جوزف استالین» [رئیس جمهور شوروی] ملاقات کردند، «ارتش سرخ» از آن‌ها محافظت می‌کرد.

* عدم نفرت 2 کشور از یکدیگر با وجود تنش‌ها بین دو طرف

با این حال، دو کشور هیچ‌گاه از یکدیگر متنفر نشدند. از دیدگاه ایران، روسیه بیش از آن قدرتمند و ترس‌آور بود [که بتوان با آن مقابله کرد]. در همین حال، روس‌ها نیز همواره حادثه وحشتناک سفارت خود را در سال 1829 و به دست ایرانی‌ها به یاد داشتند. همه عاقبت «الکساندر گریبایدوف» سفیر سزار [روسیه] در ایران را می‌دانند؛ سفیری که همراه با همه اعضای سفارتش به دست عده‌ای از مردم خشمگین تهران کشته شد. «گریبایدوف» نویسنده‌ای بزرگ بود که بسیاری از نوشته‌هایش را کودکان (و بزرگ‌ترها) در روسیه حفظ هستند.

* مخالفت روسیه با تحریم‌های شدیدتر آمریکا و اروپا علیه ایران

[دانستن] این پیش‌زمینه کوتاه برای درک دلایل دیدگاه روسیه نسبت به برنامه هسته‌ای ایران و رویکرد دوگانه این کشور در حمایت از تلاش‌های بین‌المللی برای توقف این برنامه، ضروری است. هر چند روسیه از تعداد محدودی از تحریم‌ها [علیه ایران] در سازمان ملل حمایت کرده است؛ اما با تحریم‌های بسیار شدیدتری که آمریکا و اروپا اکنون به تنهایی علیه ایران اعمال می‌کنند مخالفت کرده است. این کشور به شدت با استفاده از نیروی نظامی مخالف است.

- کوروش و خشایار

روس‌ها به همسایه خود به چشم یک امپراتوری تاریخی، از زمان کوروش و خشایار، نگاه می‌کنند که اکنون در تلاش است تا دوباره خود را به عنوان یک قدرت منطقه‌ای در «خاورمیانه بزرگ» معرفی کند. آن‌چه روس‌ها می‌بینند کشوری است با جمعیتی جوان و رو به رشد که در حال حاضر هم‌اندازه با نیمی از جمعیت روسیه است؛ ملتی سربلند و مصمم برای تحقق بخشیدن به تمام توانایی‌های خود؛ و سیاست‌مدارهایی باهوش که همواره به دنبال معامله هستند. روس‌ها از طرف دیگر، افرادی را می‌بینند که تحت تأثیر برداشتی عجیب از دینشان هستند؛ و با به یاد آوردن «گریبایدوف» به خود می‌لرزند.

* اعتقاد روسیه مبنی بر لزوم بستن پیمان با ایران

بسیاری از روس‌ها می‌گویند که اگر چنین کشوری می‌خواهد به سلاح هسته‌ای دست پیدا کند، احتمالاً این کار را انجام خواهد داد. ریختن بمب بر سر تأسیسات هسته‌ای شناسایی شده این کشور برنامه هسته‌ای آن را به تعویق خواهد انداخت؛ اما از سوی دیگر باعث می‌شود تا ایران حتماً به سلاح‌های هسته‌ای دست بیابد؛ تا از بروز حمله‌های مشابه در آینده جلوگیری کند. روس‌ها معتقدند که تنها راه جلوگیری از رسیدن ایران به سلاح‌های هسته‌ای این است که جامعه جهانی معامله‌ای را مطرح کند که به موجب آن ایران با عدم رسیدن به سلاح‌های هسته‌ای توافق نماید و از سوی دیگر، قدرت‌های جهان بپذیرند تا با لغو تحریم‌ها، آزاد کردن دارایی‌های ایران و پذیرش این کشور در سازمان تجارت جهانی، ایران را به جامعه جهانی برگردانند.

* روسیه نمی‌خواهد ایران را مسلح به سلاح‌های هسته‌ای ببیند

روسیه مایل نیست که ایران به سلاح هسته‌ای دست پیدا کند و موشک‌هایش تا درجه‌ای پیشرفته کند که بتوانند این سلاح‌ها [و کلاهک‌ها] ی هسته‌ای را حمل کنند. به هر حال ایران همسایه‌ای نزدیک [برای روسیه] است و این یعنی حتی سیستم‌های میان‌برد ایران نیز می‌توانند عمق روسیه را هدف قرار دهند. دیپلمات‌های روس در دهه گذشته تمام تلاش خود را کرده‌اند تا ایران را به نوعی مصالحه با قدرت‌های جهان متقاعد کنند و امید داشته‌اند تا به این ترتیب منافع خود را نیز به عنوان کشور میانجی تأمین کنند. این تلاش تا به حال نتیجه نداده است؛ اما روسیه هنوز کامل تسلیم نشده است.

* تعجب روس‌ها و احتمالاً ایرانی‌ها از این که دو کشور به عنوان هم‌پیمانان همدیگر تلقی می‌شوند

در نتیجه [آن‌چه گفته شد] روسیه اغلب به عنوان متحد ایران تلقی می‌شود. اما بسیاری از روس‌ها این موضوع را عجیب می‌دانند و احتمالاً بسیاری از ایرانی‌ها نیز همین‌طور. درست است که روسیه به حکومت ایران سلاح می‌فروشد اما اسلحه‌فروش‌های روس یاد گرفته‌اند تا به این معامله [صرفاً] به چشم منبعی از سود بسیار چشم‌گیر، نگاه کنند. از سوی دیگر، ایران شاید شرکای دیگری را [به جای روسیه] ترجیح دهد تا بتواند ارتش خود را سریع‌تر مجهز کند؛ اما گزینه‌های زیادی ندارد. چند سال پیش، روسیه انتقال سیستم‌های پدافند هوایی را به ایران لغو کرد تا این کشور را تحت فشار قرار دهد. ایران از این اقدام خوشش نیامد.

- رآکتور بوشهر

روسیه همچنین همکاری خود را در زمینه انرژی هسته‌ای نیز با ایران ادامه می‌دهد. ساخت رآکتور بوشهر، اولین رآکتور ایران، بالأخره به اتمام می‌رسد. روسیه انرژی هسته‌ای را از معدود حوزه‌هایی می‌بیند که می‌تواند در آن با بقیه [کشورهای] جهان رقابت کند. روس‌ها به ایران به عنوان بازاری با آینده روشن نگاه می‌کنند که نمی‌خواهند آن را به رقبای خود ببازند. با این حال، مقامات روسیه یک شرط نیز گذاشتند: ایران باید همه سوخت استفاده شده را برای پردازش به روسیه برمی‌گرداند تا نتوان از آن در برنامه سلاح هسته‌ای استفاده کرد.

* تفاوت مسکو و واشنگتن در دیدگاه دو طرف نسبت به بزرگی تهدید ایران است

تفاوت ارزیابی مسکو و واشنگتن، در دیدگاهشان نسبت به بزرگی تهدید ایران است؛ هم از لحاظ ظرفیت‌ها و هم اهداف [ایران]. روس‌ها معمولاً در تخمین پیشرفت‌های ایران در برنامه هسته‌ای و موشکی محافظه‌کارتر هستند و به بزرگ‌نمایی‌های آمریکا در هشدارهایش در گذشته اشاره می‌کنند. اشاره‌های پیاپی روسیه به «عدم وجود شواهد متقن» [برای اثبات] ماهیت نظامی برنامه هسته‌ای ایران احتمالاً به منظور باز گذاشتن درهای گفتگو انجام می‌شود.

* کمک‌های ایران به روسیه و جامعه جهانی

روس‌ها در مورد اهداف رهبران ایران نیز اعتقاداتی دوگانه دارند. تا چندین سال پس از سقوط شوروی، ایران شریکی بسیار مفید برای روسیه بود؛ به ویژه با اجتناب از گسترش انقلابش به کشورهای جدید مسلمان [تحت حکومت] شوروی و همچنین اجتناب از محکوم کردن چنگ روسیه در چچن. ایران حتی به روسیه کمک کرد تا به عنوان ناظر، عضو «سازمان کنفرانس اسلامی» شود و در دهه 1990 به خاتمه جنگ داخلی در تاجیکستان نیز کمک کرد؛ کشوری که به گونه‌ای از زبان فارسی صحبت می‌کند.

* مخالفت روسیه با رویکرد غرب و ترس این کشور از جنگ بین آمریکا و ایران و یا مجهز شدن ایران به سلاح هسته‌ای

با افزایش تنش‌ها پیرامون [موضوع] ایران، روس‌ها به دقت این روند را پیگیری می‌کنند. به اعتقاد آنان، تحریم‌هایی فراتر از تحریم‌های تأیید شده در شورای امنیت سازمان ملل، موجب تضعیف عمل‌گراها و تقویت ایدئولوژیست‌ها در ایران خواهد شد. روسیه معتقد است که تحریم‌های شدیدتر توسط آمریکا و متحدان اروپاییش نه تنها نتیجه دلخواه غرب (توقف برنامه هسته‌ای ایران و یا شوراندن مردم این کشور علیه دولت) را به دنبال نخواهد داشت؛ بلکه حتی مانع حمله هوایی اسرائیل نیز نخواهد شد؛ حمله‌ای که به ناچار آمریکا را نیز درگیر خواهد کرد. این یعنی اگر دیپلماسی را برای بار آخر امتحان نکنیم، آن دو چیزی که رهبران روسیه را بیشتر از همه نگران کرده است (جنگ آمریکا با ایران، و مسلح شدن ایران به سلاح‌های هسته‌ای) ممکن است به زودی به واقعیت تبدیل شوند.

انتهای پیام/100531/ج.ص