ویژگی های دوران جوانی

از آن‌جا که تربیت نوجوانان و جوانان از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است، برای آن که بتوانیم بهتر به این امر خطیر بپردازیم باید ابتدا به خصوصیات این دوران آگاه گردیم. برخی از خصوصیات این دوران عبارتند از خصوصیات عاطفی و خصوصیات اجتماعی که در ادامه به طور تفصیلی به بررسی هر یک می‌پردازیم.
 
خصوصیات عاطفی
کودک با ورود به سن بلوغ و نوجوانی، روح و روانش در کنار تغییرات زیستی و هورمونی، دچار تلاطم گشته، روحیات و عواطف او ویژگی‌های تازه‌ای پیدا می‌کند که بعضی از آن ویژگی‌ها عبارتند از:
 
1. حساسیت
نوجوان به دلیل این که در دوران بحران به سر می‌برد، از حساسیت خاصی برخوردار است و در برابر هر برخورد ما با او، عکس‌العمل نشان می‌دهد. گاهی در مقابل انتقادها، داد و فریاد می‌کند، درها را به هم می‌زند و یا اشیا را پرتاب می‌کند.
 
2. سرگردانی
یکی دیگر از ویژگی‌های عاطفی دوران جوانی این است که فرد دچار سرگردانی می‌شود؛ چون بین ارزش‌های حاکم در مدرسه، خانواده و اجتماع هماهنگی نمی‌یابد و مشاهده می‌کند که هر یک از آنان، ارزش‌های متفاوتی ارائه می‌کند؛ بنابر‌این در این که کدام ارزش را بپذیرد، دچار سرگردانی می‌شود.
 
3. هیجان‌های درونی
نوجوان گاه نسبت به بزرگسالان، بی‌اعتماد و بی‌اعتناست و گاه با اعتماد، که این نوسانات، از هیجانات درونی او سرچشمه می‌گیرد.
 
4. تنوّع خصلت‌های رفتاری
اعمال نوجوان و جوان دارای پختگی نیست و در حال تغییر و دگرگونی است و همواره رنگ عوض می‌کند. برای مثال گاهی زرنگ است و گاهی تنبلی می‌کند.
 
5. اطمینان نداشتن به بزرگ‌ترها
او در مطرح کردن مشکلات عاطفی و رفتاری خود، به‌نوعی نسبت به بزرگ‌ترها، احساس بی‌اعتمادی می‌کند؛ زیرا می‌ترسد آن‌چه را او با آن‌ها در میان می‌گذارد، با دیگران مطرح کنند و رازش را بر ملا سازند.
 
6. احساس نگرانی در برخورد با واقعیات
او در برخورد با مسائل می‌کوشد از رویارویی با واقعیات بگریزد؛ زیرا دلیل و منطق در او ضعیف است و عقل و برهان، در وی تحت الشعاع دیگر خصوصیات (مانند غرور، احساسات و عواطف) می‌باشد. البته این ویژگی در پسرها بیش‌تر به چشم می‌خورد.
 
7. احساس ناکامی و ناتوانی
گاهی نوجوان احساس می‌کند آن‌چه را که از او می‌خواهند، نمی‌تواند انجام دهد. این ویژگی در دخترها بیش‌تر دیده می‌شود؛ زیرا آنان زودتر از پسرها به بلوغ عقلی می‌رسند.
 
8. تلاش برای استقلال خود در زمینه‌های عاطفی
کودک در دوران دبستان، هر چه اولیای مدرسه بگویند می‌پذیرد و آن‌ها را انجام می‌دهد امّا در دوران راهنمایی و متوسطه، از دستورات مدرسه، احساس کدورت و تنفّر می‌کند و گاهی عملی خلاف مقررات انجام می‌دهد؛ چون می‌خواهد ثابت کند که به استقلال رسیده است.
 
9. علاقه به دوستی با همسالان
بشر در تمام مراحل زندگی خویش نیازمند دوستی با دیگران است؛ نوجوانان و جوانان نیز در این سنین، به گروه همسالان، علاقه بیش‌تری پیدا می‌کنند، با آنان روابطی دوستانه و صمیمانه برقرار می‌سازند و می‌خواهند بیش‌تر اوقاتشان را با آنان بگذرانند. گاه، این علاقه و دوستی تا مرحله عشق ورزیدن پیش می‌رود: آن‌ها به همسالان خود پناه می‌برند، چون مشکلاتی مشابه دارند، با یکدیگر انس می‌گیرند و بلکه رفتارشان نیز در یکدیگر تأثیر می‌گذارد.
 
10. کنترل نکردن رفتار، هنگام خشم
حساسیت نوجوان و جوان به مسائل ناخوشایند روح و روانش، باعث خشمگین شدن وی می‌شود. خشم او بگونه‌ای است که قادر به کنترل آن نمی‌باشد؛ بنابر‌این اطرافیان باید با آرامش خویش، از خشم او بکاهند تا بتواند از این بحران خارج شود و این دوران را پشت سر گذارد.
 
11. علاقه به محیط مساعد برای رشد ذهنی
نوجوان و جوان به دنبال محیطی می‌گردد تا در آن محیط رشد ذهنی یابد و خلاقیت خویش را نشان دهد و رفتارش مورد تأیید قرار گیرد.
 
خصوصیات اجتماعی
ویژگی‌های اجتماعی نیز مانند خصوصیات عاطفی در نوجوان و جوان رشد می‌یابد و مراحل تازه‌ای را ایجاد می‌کند که بعضی از آن‌ها عبارتند از:
 
1. مرحله الگوپذیری و تقلید
غریزه تقلید، یک غریزه نیرومند است که از آغاز دوره کودکی شروع می‌شود و در سنین پنج تا شش سالگی به اوج خود می‌رسد. کودک در این سن علاوه بر تقلید خوردن، لباس پوشیدن و...، حالات روانی را نیز تقلید می‌کند. برای مثال ترسو بودن یا شجاعت مادر (یا هر کسی که مورد تقلید اوست) در وی اثر می‌گذارد. به پدران و مادران باید سفارش کرد که در برابر کودکان مواظب اعمال و حرکات خود باشند. یک آینه، تا هنگامی که کسی در مقابلش ایستاده است، تصویر را نشان می‌دهد؛ امّا ذهن انسان قوی‌تر از آینه است و با از بین رفتن فرد، باز هم تصویر او باقی است.
 
مربیان و والدین در این امر تأثیر بسزائی دارند؛ چرا که این غریزه در دوران نوجوانی نیز به فعالیت خود ادامه می‌دهد و نوجوان علاوه بر مربیان و والدین خویش، به میزان زیادی به تقلید از همسالان خود متمایل می‌شود.
 
مرحله تقلید در نوجوان از دوازده سالگی آغاز می‌شود. او از همکلاس‌های ویژه (از نظر درسی و اخلاقی مانند شلوغ کردن یا منظم بودن) تقلید می‌کند. این ویژگی بیش‌تر در پسران به چشم می‌خورد.
 
آن‌چه در این مرحله باید به آن توجّه شود، انواع تقلید است که گاهی کورکورانه و گاه آگاهانه است. در تقلید کورکورانه، مقلّد از هر عمل مضرّ یا غیر مضرّ به طور ناآگاهانه پیروی می‌کند؛ امّا در تقلید آگاهانه، نکات مثبت اعمال مقلّد را انتخاب و از آن پیروی می‌کند و اعمال ناشایست را تشخیص داده، تقلید نمی‌کند.
 
از این رو والدین و مربیان باید نوجوانان و جوانان را آگاه سازند که در مسائل زندگی، کورکورانه تقلید نکنند؛ زیرا چنین تقلیدی باعث نابودی می‌شود.
 
2. افتخار به شخصیت
تشخّص‌طلبی یکی از تمایلات غریزی بشر به شمار می‌آید و در نسل جوان بسیار ‌نیرومند است. نوجوان به نوع لباس، آرایش مو و واکنش‌هایش در برخورد‌ها افتخار می‌کند و به اصطلاح در جمع همسالان خود «قیافه» می‌گیرد. او به ابراز شخصیت و خود نمایی می‌پردازد و می‌خواهد بفهماند که من هم بزرگ شده‌ام. در این راستا، والدین با برخورد مناسب و هدایت او در انتخاب لباس‌های مناسب و نوع برخوردهایش ضمن احترام به شخصیت وی، می‌توانند او را در مسیر صحیح هدایت کنند.
 
3. میل به آزادی
یکی از تمایلاتی که در این دوران شدّت می‌یابد، میل به آزادی بی‌حدّ و حصر و بی‌قید و شرط است. مقررات اجتماعی را سد راه ارضای تمایلات خویش به حساب می‌آورد. از آن جا که آزادی‌های بی‌قید و شرط موجب انحراف و بروز مشکلات خواهد شد، باید با روش‌های صحیح و با صحبت‌های دوستانه کنترل شود.
 
4. مرحله اطاعت
این مرحله از اوّل دوران راهنمایی آغاز می‌شود. این صفت در این سنین بیش‌تر در میان دختران به چشم می‌خورد. آنان به‌گونه‌ای مطیع می‌شوند که دیگران تصوّر می‌کنند خجالتی هستند. البتّه در این مواقع باید مراقب بودکه این اطاعت در غیاب ما چگونه است. 

منبع : هفته نامه پرتو سخن