ويژگي هاي اوراق سلف نفتي

پس از عدم موفقيت بورس نفت در فروش نقدي و پيگيري هايي كه براي حل مشكلات اين كار انجام شد، در حال حاضر وزارت نفت پيشنهاد انتشار اوراق سلف موازي نفت را ارائه كرده تا از اين طريق پيش فروش نفت به مردم در قالب اين اوراق انجام شود. اين اقدام يكي از روش هاي نوين براي جذب سرمايه است.
بر اين اساس، انتشار اين اوراق و راه اندازي اين ابزار جديد مالي حدود يك ماه است كه به صورت عمومي مطرح شده و همه اقدامات در اين راستا در حال انجام است، ولي به دليل اينكه دستورالعمل اجرايي آن هنوز تاييد نهايي نشده براي عموم مردم و هر سرمايه گذاري جزئيات و روش خريد و فروش اوراق مشخص نبوده و ابهامات زيادي وجود دارد در حالي كه قرار است انتشار اين اوراق در آذرماه انجام شود.
بر همين اساس در گفت وگويي با علي سعيدي مدير پژوهش، توسعه و مطالعات اسلامي سازمان بورس به بررسي برخي جزئيات و چگونگي قراردادهاي سلف موازي نفتي پرداخته ايم كه به شرح زير است:
¤ سيستم معاملات اوراق سلف نفتي به چه شكل است؟
- سيستم معاملات اوراق سلف نفتي شبيه ساير اوراق از جمله اجاره و مشاركت است كه دستورالعمل انتشار اوراق نفتي در مراحل نهايي است تا مقررات اجرايي آن كامل شود.
¤ تجربه انتشار و معامله اين اوراق در دنيا وجود دارد؟
- قرارداد سلف موازي در دنيا منتشر مي شود، البته در كشورهاي اسلامي، زيرا قرارداد سلف يك عقد اسلامي است ولي براي اينكه امكان معاملات بعدي سلف موازي وجود داشته باشد بايد سلف مستقل يا موازي باشد. براي مثال، اگر من بخواهم وارد يك قرارداد سلف شوم و بعد آن را به شما واگذار كنم، در صورتي قابل واگذاري است كه شما با طرف خريدار يك قرارداد سلف مستقل امضا كنيد.
¤ وجود اين قراردادهاي سلف موازي در بورس ساير كشورها موفق بوده است؟
- موفقيت ابزارهاي مختلف بستگي به آن دارد كه چقدر بازدهي ايجاد كند يا چگونه بر روي آنها نظارت مي شود.
¤ لازم است بازار نقدي كالايي كه اوراق سلف آن منتشر مي شود نيز وجود داشته باشند؟
- دو نوع ابزار مالي داريم، يكي ابزار تأمين مالي مثل اوراق سلف نفتي و ديگري ابزار پوشش ريسك مثل قرارداد آتي، لازم است بازار پايه نقدي داشته باشد ولي براي ابزارهاي تأمين مالي مثل اوراق سلف بحث دارايي پايه براي آنها مطرح نيست.
¤ نحوه خريد و فروش اين اوراق چگونه انجام مي شود؟
- در اوراق سلف نفتي شما نفتي را خريداري مي كنيد كه الان پول آن پرداخت مي شود و 4سال بعد آن نفت را دريافت مي كنيد. به دليل اينكه زمان سررسيد اين اوراق 4ساله است، مي توانيد آن را واگذار و اين اوراق دست به دست مي چرخد.
اين دست به دست چرخيدن اوراق و انتقال به افراد متعدد، هر انتقال يك سلف موازي مستقل از ديگري است، اما يك حواله با اين اوراق وجود دارد كه هر زمان كه من اوراق را به شما مي فروشم آن حواله را به شما منتقل مي كنم.
اين حواله تعهد شركت ملي نفت براي فروش نفت به شما است.
در كنار اين مسائلي كه ذكر شد يك قرارداد اختيار فروش هم وجود دارد كه اگر در زمان سررسيد، قيمت نفت نسبت به آن زمان كه اوراق را خريداري كرده ايد كاهش يافته بود و باعث ضرر شما شد، شركت ملي نفت آن را خريداري مي كند، البته با قيمت مشخصي كه از ابتدا مشخص شده است تا بتواند حداقل سودي براي شما داشته باشد.
¤ آيا همه مردم مي توانند اقدام به خريد اين اوراق كنند؟
- همه مردم مي توانند مثل اوراق اجاره اقدام به خريد كنند. هر ابزاري كه در بورس منتشر مي شود عرضه عمومي است بنابراين همه مي توانند از آن استفاده كنند.
طراحي اين ابزار از سوي شركت ملي بوده و طي جلساتي كه از 7 ماه گذشته با سازمان بورس انجام داده اند اين ابزار به اين مرحله رسيده است.
پيش از اين قرارداد سلف موازي، سلف در سازمان بورس مطرح و بررسي شده بود ولي اينكه بخواهد اين اوراق با اختيار فروش باشد براي اولين بار طراحي شده است.
¤ برنامه اي براي آموزش اين ابزار از جمله برگزاري سمينار با همايش داريد؟
- اين كارها را معمولا شركت هاي تأمين سرمايه و كارگزاري ها انجام مي دهند ولي سازمان بورس فعلا برنامه اي براي اين كار ندارد، البته بر روي سايت هاي سازمان بورس فايل هاي آموزشي گذاشته مي شود.
¤ آيا سرمايه گذاران خارجي مي توانند اين اوراق را خريداري كنند؟
- سرمايه گذار خارجي مي تواند در بورس ما هر اوراق بهاداري را خريداري كند و محدوديتي وجود ندارد.
¤ آيا زيرساخت هاي نرم افزاري براي اين اوراق و معاملات وجود دارد؟
- زيرساخت نرم افزاري خاصي لازم نيست چون از نظر معاملاتي مثل اوراق اجاره و مشاركت است و مثل قرارداد آتي و اختيار معامله نيست. اين اوراق نوعي صكوك است بنابراين از نظر ماهيت تفاوتي با بقيه عقود صكوك مثل اجاره ندارد.
¤ كارمزدي كه براي اين قرارداد درنظر گرفته مي شود چقدر خواهدبود؟
- اين مسئله وقتي دستورالعمل نهايي شود مشخص خواهدشد ولي شبيه اوراق مشاركت و اجاره خواهدبود.
¤ مزاياي انتشار و راه اندازي اين ابزار مالي براي بازار سرمايه كشور چيست؟
- ابزارهاي مختلف ريسك ها و ويژگي هاي خود را دارند. اوراق اجاره يك درآمد ثابت دارد ولي اين ابزار يعني اوراق سلف موازي يك كف و حداكثر سود براي شما درنظر مي گيرد. البته قاعدتا بايد سود آن از اوراق اجاره بالاتر باشد ولي ريسك خودش را دارد. بنابراين شبيه اوراق مشاركت است البته اوراق مشاركتي كه داراي درآمد منعطف است نه ثابت.
¤ آيا اين ابزار معايبي هم براي بازار سرمايه كشور دارد؟
- معايبي براي بازار سرمايه ندارد. بازار سرمايه مسئول تأمين مالي است و براي حوزه هاي مختلف بايد ابزارهاي تأمين مالي داشته باشد و براين اساس است كه بانك ها و صنعت هواپيمايي، نفت و غير از اين بازار استفاده مي كنند. اين بازار مردم را به صنعت نزديك مي كند بنابراين نمي توان عيبي بر روي آن گذاشت.
ممكن است در مورد ريسك صحبت كنيم ولي هيچ عيبي در آن نهفته نيست و براي اقتصاد، مردم، صنعت نفت و عقب افتادگي برخي پروژه هاي گازي و نفتي چيزي جز خير و بركت ندارد.
فقط اميدواريم سود خوبي براي آن تعيين و توسط مردم خريداري شود تا پولي كه از اين محل تأمين مي شود براي سرمايه گذاري در صنعت نفت استفاده شود.
¤ نرخ سودي كه براي اين اوراق درنظرگرفته مي شود، چگونه خواهدبود؟
- در اين اوراق شركت ملي نفت پيش بيني كرده كه طي چهارسال قيمت نفت چه تغييري مي كند. براي مثال براي قيمت نفت بين 110 تا 140 دلار تغيير را پيش بيني مي كند. بنابراين اين اوراق با قيمت كمتري فروخته مي شود. مثل كالاهايي كه در بورس كالا در حال حاضر به صورت سلف فروخته مي شود.
مابه التفاوت پولي كه الان پرداخت مي كنيد تا قيمت نفت در 4 سال آينده سود است (مثل پيش خريد مسكن و ماشين) اما ريسك شما در اين قرارداد اين است كه در 4 سال آينده ممكن است قيمت نفت كاهش پيدا كند يا افزايش آن نسبت به 4 سال پايين باشد و سودي به شما تعلق نگيرد.
براين اساس شركت ملي نفت در كنار اين قرارداد يك اختيار فروش هم به سرمايه گذار مي دهد. به طور مثال اگر شما نفت را در زمان خريداري اوراق 80 دلار خريداري كرده ايد، در زمان سررسيد يعني پس از 4 سال اگر قيمت نفت به 85 دلار رسيده باشد به دليل اينكه افزايش 5 دلاري براي 4 سال رقم كمي است، شركت ملي نفت به شما اختيار فروش مي دهد. مثلا در اين اختيار فروش شما مي توانيد با قيمت 130 دلار كه از ابتدا تعيين مي شود نفت خود را به شركت ملي نفت ايران بفروشيد.
اگر قيمت به 140 دلار رسيد، مي توانيد از اختيار فروش نفت با 130 دلار به شركت ملي نفت استفاده نكنيد و خود در بازار به قيمت 140 دلار بفروشيد، اما اگر قيمت نفت به شدت افزايش يافت و مثلا به 200 دلار رسيد، در قرارداد ابتدايي يك حداكثر سودي براي شما در نظر گرفته شده است. بنابراين در قرارداد سلف موازي يك دامنه سود و زيان در نظر گرفته شده و با اوراق اجاره تفاوت هايي را دارد.
¤ با توجه به دامنه سود و زياني كه در نظر گرفته شده تقريبا ضرري وجود ندارد؟
- بله مي توان گفت تقريبا ضرري وجود ندارد.
منبع : فارس