شيرين بيان گياهي علفي و چندساله است که ارتفاع آن تا يک متر و در نواحي معتدل تا دو متر ميرسد. طول برگهاي باريک آن از 7 تا 15 سانتيمتر و شامل 9 تا 17 برگچه است. برگچهها، بيضوي و کناره آنها صاف است. گلهاي اين گياه به رنگهاي ارغواني، زرد يا بنفش يا آبي مايل به سفيد است و به صورت مجتمع در انتهاي ساقههاي گلدهنده ديده ميشود. زمان ظهور گلها اوايل تابستان است. ميوة اين گياه، غلافي و مستطيل شکل به طول 2 تا 3 سانتيمتر است و معمولاً هر ميوه داراي 3 تا 6 عدد دانة لوبيا شکل است.
شيرين بيان گياه بومي مناطق مديترانه مانند جنوب اروپا، شمال آفريقا و نواحي معتدل آسيا است و در ايران در بيشتر نقاط کشور به ويژه در شهرستان اقليد و نواحي شرقي و شمال شرقي و نيز آذربايجان به فراواني ميرويد.
شيرين بيان از گذشتههاي دور مورد توجه انسان بوده است. بابليان حدود 4 هزار سال پيش، شيرين بيان را به عنوان تقويت کننده بدن ميشناخته اند. همچنين مصريان عهد باستان از ريشه آن عصاره تهيه ميکردند چنان که در سال 1923 ميلادي از مقبره «توتانخامون» ريشة اين گياه يافت شد. پزشکان مصر قديم عصاره شيرين بيان را براي کاستن از تلخي داروهاي تلخ مزه و معالجه امراض کبد و دستگاه گوارش به کار ميبردند.ريشه شيرين بيان داراي گلوکز، ساکاروز، آسپاراژين، مواد آلبوميدي، رزين و کمي اسانس است. ماده اصلي که باعث شيريني اين گياه است گليسيرين خوانده ميشود.
با جوشاندن ريشة گياه و تبخير بخش عمدة آب آن، مادهاي سياه رنگ مايل به قهوهاي به دست ميآيد که اين ماده به دو صورت جامد و شيره عرضه ميشود. کاربرد اصلي اين ماده در کشورهاي غربي، شيرين کردن فرآوردههاي غذايي است زيرا پنجاه برابر از قند شيرينتر است و علاوه بر اين، خواص دارويي دارد. ريشه خشکيده شيرين بيان را ميتوان به عنوان چاشني جويد. طعم عصارة شيرين بيان در انواع گستردهاي از تنقلات شيرين مانند آب نبات يافت ميشود. از عصاره شيرينبيان در کشورهاي غربي براي انواع تنقلات استفاده ميشود كه محبوبترين اين شيرينيها در انگلستان Liqourice allsorts است.همچنين عصاره اين گياه حاوي ترکيب گليسيريزين (Glycyrrhizin)، اسيد گليسريزيک و نمکهاي پتاسيم و کلسيم است. اسيد گليسريزيک و گليسيريزين براي درمان زخمهاي گوارشي مفيد است.
ترکيبات موجود در ريشة گياه شيرين بيان در مقابله با پوسيدگي دندان نافع است. ترکيبات موجود در ريشة گياه خاصيت ضدميکروبي دارد بنابراين ميتوان از شيرة اين گياه به عنوان مادة ضد پوسيدگي در محلولهاي شستشوي دهان و نيز خمير دندانها استفاده کرد.
امروزه نيز عصارة شيرين بيان يکي از اجزاء ترکيبي شربت سرفه به شمار ميرود. اين ماده به شکل طبيعي در درمان زخمهاي دهان و دستگاه گوارشي مفيد است. همچنين مدر (ادرارآور) و مليّن است و ميتوان از آن به عنوان عامل ضد ويروس موضعي براي زخم و التهاب زونا، چشم، دهان و دستگاه تناسلي استفاده كرد. مهمترين خاصيت شيرين بيان، تأثير بر دستگاه گوارش است. اين گياه درمان کننده ورم و زخم معده و اثني عشر است و روي سرطان معده تأثير مطلوب دارد. همچنين براي درمان سوءهاضمه و از بين بردن نفخ شکم مفيد است. شيرين بيان بر سيستم درون ريز بدن نيز تأثيرگذار است و مصرف آن ممکن است مقدار تستوسترون خونابه را کاهش دهد.
عالم محضر خداست درمحضر خدا گناه نکنید حضرت امام (ره)
